آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٨١
پذيرش شرايط دشوار صلح حديبيه را براى رزمندگان آسان ساخت. ايمان به درستى مسير، عبدالله بن رواحه را به تقيد به انضباط واداشت، و او خود هنگام برخورد با سپاه روم در جنگ موته به اين حقيقت اعتراف كرد.
فرمانده كل، خطر بىانضباطى را در تضعيف و شكست روحيه رزمندگان گوشزد مىفرمود و به رعايت آن بويژه در ميدان نبرد تأكيد مىورزيد.
١٠- ١. تعيين حجم سپاه حجم سپاه اسلام در نخستين سريه اعزامى براى پيكار با دشمن سى نفر بود و در سريه دوم به هشتاد تن رسيد.
شمار رزمندگان اسلام با گذشت زمان و تداوم اعزام نيروهاى رزمى و فرماندهى غزوات رو به افزايش نهاد تا آنكه در غزوه بدر به ٣١٣ نفر رسيد و آخرين غزوه به سى هزار تن بالغ گشت.
نيروى سپاه اسلام در آغاز تنها به مهاجران محدود بود، ولى اندكى بعد انصار نيز به آنان پيوستند. سپس شمارى از قبايل عرب در زمره آنان درآمدند كه مهمترينشان قبايل مزينه، أسلم، جهينه، بنىسليم، بنىغِفار، كنانه، أشجع و بنىليث بودند. زنان بخش كوچكى از نيروهاى مسلح را تشكيل مىدادند و بيشتر در كارهاى پرستارى و مددكارى شركت مىجستند.
فرمانده كل به رشد و توسعه سپاه علاقهاى وافر داشت. از اين رو، سعى در حفظ پيكارگران داشت و بدون دليل جانشان را به خطر نمىافكند. به همين دليل شمار شهيدان همه جنگهاى رسول خدا (ص) و در مدت نه سال جنگِ پيوسته، از ٣١٧ نفر فراتر نرفت. شمار رزمندگان شهيد اسلام در جنگهاى گوناگون به قرار ذيل بود: بدر: ١٤؛ احد: ٧٠؛ بئر معونه: ٧٠؛ رجيع:
١٠؛ خندق: ٦؛ سريه محمد بن مسلمه براى تأديب بنى ثعلبه: ١٠؛ بنى مصطلق: ١٠؛ خيبر: ١٥- ١٩؛ سريه بشير بن سعد انصارى عليه بنى مُرّه: ٣٠؛ سريه ابوالعوجا سَلمى به سوى بنى سليم:
٥٠؛ كعب بن عمير غفارى عليه بنى قُضاعة: ١٥؛ مؤته: ٨؛ فتح: ٢؛ حنين: ٤؛ طايف: ١٢.
رسول خدا (ص) مردم را تشويق مىفرمود تا ضمن ورود به اسلام به اين سپاه بپيوندند.
آن حضرت، همه سپاه را يكباره به جنگ نمىفرستاد و به تبع امكانات جنگى و شمار دشمن، شمار مناسب را تعيين مىفرمود. همان طور كه در غزوه بنىسليم با بخش كمى از نيروها و در