آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٧٨
٦- ١. سان ديدن از نيروها فرمانده كل سپاه اسلام در دو منطقه تجمع و استقرار از سپاه سان مىديد و طى آن از سربازان بازديد و براى حركت يا جنگ، منظم مىفرمود. توان نظامى آنان را مورد بررسى قرار مىداد و بيماران، كودكان و افراد معذور را باز مىگرداند. سپس ضمن تشويق لشكريان به جنگ، فرمانهاى لازم را به فرماندهان صادر مىنمود. آنگاه چنانچه به سريهاى اعزامشان مىداشت آنان را وداع مىگفت و در انجام مأموريت براى آنها آرزوى پيروزى مىفرمود، مانند سريه عبدالرحمن بن عوف به دومة الجندل، سپاه زيد بن حارثه براى جنگ با روم (غزوه موته).
هرگاه هم كه خود عازم غزوهاى بود، رزمندگان را همراهى و فرماندهى مىكرد.
رسول خدا (ص) از سپاه اسلام سان مىديد و نيروها را مرتب مىفرمود. در رژه پيش از فتح مكه و در آستانه ورود به شهر سه دسته از سواران مقدمه لشكر را تشكيل مىدادند و پس از آن، اين دستههاى رزمى به اين ترتيب قرار داشتند: مهاجران و انصار، غفار، اسلم، بنىعمر، بنى كعب، مزينه، جهينه، بنى ضمره و خضراء. دستههاى سوار به اين صورت سازمان يافته بودند: بنوسليم در پيش، جهينه در وسط و گردان خضرا در آخر و ترتيب حركت آنها چنين بود كه اين نيروها بايد از مقابل ابوسفيان و سانبينندگان عبور مىكردند و جايگاه فرمانده كل، در گردان خضرا قرار داشت و هر دستهاى چند پرچم داشت. پرچم بزرگ به دست على بن ابىطالب بود كه در زمره گردان فرمانده كل و در صف آخر جاى داشت.
مراسم رژه با لباس رزمى كامل اجرا مىشد، به طورى كه از عناصر گردان خضرا تنها چشمانشان پيدا بود. طلايهداران و سواران در پيشاپيش حركت مىكردند و بنى سليم متشكل از هزار سوار در مقدمه بود. پيامبر (ص) فرماندهان گردانهاى رژه رونده را تعيين مىكرد.
فرمانده كل، خالد بن وليد را با سه گردان در مقدمه قرار داده بود: گردان اول به فرماندهى عباس بن مرداس سلمى، گردان دوم به فرماندهى خفاف بن ندبه و گردان سوم به فرماندهى حجاج بن علاط. پس از آنها زبير بن عوام در گردان مهاجران و انصار و ابوذر غفارى در گردان غفار و ... قرار داشتند.
٧- ١. قرار دادن نيروها در جايگاه مناسب مأموريت جنگى سپاه اسلام گوناگون و تخصصهاى نظامى آن متنوع بود، مانند شناسايى،