اصحاب رسول خدا (ص) از پرتو هدايت، اصول و انگيزه‌هاى اين شيوه كه در جنگهاى صدر اسلام آموختند، نور مى‌گرفتند و در بيشتر جنگها پيروزى با آنان بود. اما با گذشت زمان، آيندگان اين رويه را فراموش كرده، آن را وانهادند. در نتيجه در بيشتر نبردها شكست خوردند. اين نكته به روشنى نشان مى‌دهد كه آن دوره زمانى و انديشه و شيوه‌هاى ابتكارىِ نظامى آن، شايسته آموزش و آزمون و اعتماد است. از اين رو، در طول روزگار غزوه‌ها و جنگهاى پيامبر (ص) مجال وسيعى براى آزمون و پژوهش بوده است. امروزه نيز براى استخراج و استنباط جنبه‌هاى نظامى آن جنگها- كه در گذشته مورد غفلت قرار گرفته است- به تلاشى عظيم و فراگير نيازمنديم. جنگهاى پيامبر (ص) چشمه‌اى است ابدى و انديشه‌اى است جاودان كه فنون به جاى مانده از آنها با گذشت زمان از ميان نخواهد رفت.
دوم- ابتكار جنگى‌ رسول خدا (ص) به سازمان نظامى مفهوم حقيقى‌اش را بخشيد و دانشى را ابتكار كرد كه پيش از آن براى اعراب شناخته شده نبود. جنگهاى اعراب با انگيزه‌هايى چون ارضاى خواسته‌هاى نفسانى و تعصبهاى كوركورانه نسبت به سنتهاى بى‌فايده آغاز مى‌شد و حاصلى جز ويرانى نداشت. اين جنگها به شيوه شورش و كرّ و فرّ و بدون هيچ نقشه و اسلوب مناسب و منظمى انجام مى‌شد، تا اينكه رسول اكرم (ص) آمد و آن را مورد اهتمام جدى قرار داد.
نخستين جنبه مورد اهتمام رسول خدا (ص) در جنگ، آمادگى دايم به منظور احتراز از غافلگيرى بود. از اين رو، به منظور آموزش- كه پيوسته مورد نياز عناصر نظامى است- سَرِيّه‌ها و غزوه‌هاى فراوانى اعزام فرمود و طى آنها شيوه صف در جنگ بدر و حضور فرمانده در قلب سپاه و تهيه نيرو و سلاح لازم و توزيع مهمات جنگى ميان جنگجويان را ابتكار نمود.
از مهم‌ترين درسهاى آموزنده نظامى آن حضرت، فرستادن جاسوسان براى كشف اسرار دشمن در خلال عمليات نظامى بود. آنان راههاى پنهانى را بدون سر و صدا مى‌پيمودند و اخبار مربوط به شمار افراد و ميزان تجهيزات دشمن را كشف مى‌كردند، مانند فرستادن حذيفه در جنگ احزاب كه حضرتش در هنگام اعزام او فرمود: «برو و خبر قوم را برايم بياور و تا آنگاه كه نزد من بيايى كارى انجام مده».