آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ١٤٣
در اجرا و اتمام مأموريتشان مساعدت مىكرد. در غزوه خيبر گرسنگى به نهايت درجه رسيده بود و در غزوه تبوك از شدت تشنگى لَه لَه مىزدند.
٩- ١. مسكن و پوشاك مسكن مناسب در مدينه فراوان بود، اما در جنگها تنها اندكى از نظاميان از چادر استفاده مىكردند و امكانات خواب و استراحت مثل آنچه امروزه مىبينيم در دسترس نداشتند. فقط چند چادر ساخته شده از درخت و مو و يا چرم ديده مىشد. اما پوشاك به همان صورت قبل از اسلام باقى ماند.
١٠- ١. ذخيرهسازى مراد از ذخيرهسازى، انبار كردن مقدارى از مواد اضافى است در جاهاى مستحكم و نيز در خانهها به گونهاى كه مىتوانست براى مدت زيادى تكافوى رزمندگان را بُكند. انبار كردن مواد به وسيله سپاه اسلام، با ارتش يهود و ديگر ارتشها تفاوت داشت. اين تفاوت از امكانات مادى، مأموريت، ماهيت دشمن و برخى ملاحظات ديگر ناشى مىشد. سپاه اسلام تهيدست بود و امكانات زيادى در دسترس نداشت. از همين رو جيش العسره (سپاه اعزامى به تبوك) با ضعف و كمبود روبهرو بود، اما ماهيت هجومى سپاه اسلام و ناتوانى دشمنان از پايدارى در برابر دلاوران مسلمان، آنها را از انبار كردن امكانات بىنياز ساخته بود. از سويى شريعت نوين نيز مردم را به بخشش، انفاق و پرهيز از مال اندوزى تشويق مىكرد.
فرمانده كل سپاه اسلام و سربازان او هنگامى اقدام به انبار كردن آزوقه مىكردند كه فراوان مىبود، بويژه پس از غزوه بنى نضير و دستيابى به بسيارى از نيازهاى مادى. اما در دوران آغازين ظهور اسلام و در جنگهاى مرحله نخست، تفكر انبار كردن به هيچ وجه رايج نبود.
ميان ذخيره سازى سپاه اسلام و دشمنان آنها تفاوت بسيار بود. گرچه نقل شده كه رسول خدا (ص) جو و خرماى لازم را براى يك سال در خانه انبار مىكرد، ولى در اين باره كه سپاه اسلام اين شيوه را به صورت يك اصل به كار بسته باشد، چيزى نقل نشده است. حتى در غزوه خندق كه ارتش اسلام از مدينه دفاع مىكرد، به ذخيرهسازى روى نياورد.
اما دشمنان، ذخيرهسازى را به صورت گسترده انجام مىدادند، بويژه يهود كه آب و مواد