آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٣١
ارزيابى مهمترين مآخذ هرچند كه دوره جنگهاى پيامبر خدا (ص) كوتاه بود و از ده سال فراتر نرفت، ولى سيره نظامى آن حضرت تأثيرى بلندمدت داشته است، زيرا مسلمانان و غير مسلمانان اعم از نظامى و غير نظامى، از آغاز قرن نخست هجرى تا به امروز، پيوسته آن را مورد پژوهش و كاوش و استنباط قرار داده و مىدهند.
قرآن كريم، خود از مهمترين منابع مربوط به جنگها و رويدادهاى روزگار پيامبر (ص) است كه شرح آنها در تفاسير قرآنى ديده مىشود. مهمترين تفسيرهاى قرآن اينهاست: تفسير طبرى، اسباب النزول نيشابورى، الجامع لاحكام القرآن قُرطبىّ، انوار التنزيل و ا سرار التأويل بيضاوى، الاتقان فى علوم القرآن سيوطى. در اين ميان تفسيرهاى طبرى و نيشابورى- كه اولى جزئيات جنگها را نقل كرده و دومى تاريخ جنگها را بر حسب نزول آيات نگاشته است- از اهميت ويژهاى برخوردارند.
همچنين مواد موضوع بحث اين نوشته، در بسيارى از كتابهاى تاريخى و سيره ديده مىشود كه مهمترينشان اينهاست: المغازى النبوية ابن شهاب زهرى، السير والمغازى ابن اسحاق، المغازى النبوية واقدى، جوامع السيرة ابن حزم اندلسى، الاكتفاء كلاعى و عيون الاثر ابن سيد الناس. در اين ميان واقدى در تاريخ غزوهها نيك دقت كرده و با بيان جزئيات نظامى و سازمانى آنها حق مطلب را ادا كرده است؛ چنانكه سازماندهى نظامى به طور كامل تنها در كتاب وى ديده مىشود.
ابن سعد نيز در طبقات از شيوه واقدى پيروى كرده و كتاب او نسخه بدل مغازى است.