آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٨٤
به منظور بزرگداشت و احترام فرماندهانش با آنان به مشورت مىپرداخت و پيشنهادهاى نيكخواهانه حباب بن منذر، سلمان فارسى، سعد بن معاذ، سعد بن عباده و عمر بن خطاب را در مواضع جنگى گوناگون پذيرفت. با طرفهاى مشورت نرمخويى مىكرد، به گفتههايشان احترام مىگذاشت و آنها را ناچيز نمىشمرد و به آنان اجازه مىفرمود تا آنچه را كه مصلحت مىدانند با صراحت، آزادى و روشنى تمام ابراز كنند. آنان را از غرضورزى و ريا دور، و به راستى و اخلاص نزديك مىساخت. در پايان مشورت، فرمان لازم را صادر مىكرد و پس از آنكه تصميم به انجام كارى مىگرفت، هيچ كس حق اظهار نظر نداشت.
اعضاى اداره شورا مردانى خردمند، با تدبير، آگاه و در امور نظامى كارشناس بودند و از رجال موثق، نزديك، مورد اعتماد و دوستدار فرمانده كل به شمار مىآمدند.
از بهترين نتايج شورا آشكار شدن تجربههاى جنگى بود كه براى سپاه اسلام پيروزى مىآفريد و به شركتكنندگان آرامش خاطر مىبخشيد. ميانشان ايجاد الفت مىكرد و مسئوليت كامل را به عهده همگان مىگذاشت و با شركت همگان در تحليل، مناقشه و بيان جنبههاى مثبت و منفى موضوع، آن را به طور كامل روشن مىساخت و مسلمانان به صحّت تصميم اتخاذ شده اعتقاد پيدا مىكردند.
رسول خدا (ص) ضمن توصيه به مشورت در امور نظامى، خلافت و امارت و غيره، بر اهميت مشاوران براى فرمانده تأكيد مىكرد، زيرا اگر مشاوران صالح باشند فرمانده نيز اصلاح مىشود و اگر جز اين باشد فرماندهى فاسد مىگردد و خلل مىپذيرد. فرماندهان پس از آن حضرت نيز به تأسى از ايشان با افراد مورد اعتمادشان به مشورت مىپرداختند و كسى كه بيش از ديگران به اين اصل عمل مىكرد عمر بن خطاب بود كه حتى با كودكان به مشورت مىپرداخت.
٣. اداره حفظ و تقويت روحيه اداره حفظ و تقويت روحيه، ادارهاى است كه وظيفه آن افزايش و نگهدارى و بالا بردن روحيه و اعتقاد نيروهاى خودى و از ميان بردن آن در ميان نيروهاى دشمن است. با آنكه اقسام و وظايف اين اداره در ميان دولتهاى گوناگون متفاوت است، ولى در مجموع، همه آنها در تحقق بخشيدن به اهداف روحى مشتركاند.