آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٤٥
سربازان چند دسته بودند؛ عدهاى مزدور و عده ديگر بردگان كه بىمزد و از سر اجبار به جنگ مىرفتند. به هر حال سربازان تا پايان جنگ در خدمت خود باقى مىماندند. كسانى كه براى دفاع از خود مىجنگيدند، انگيزه داشتند و مصمم مبارزه مىكردند، اما كسانى كه از روى اجبار و بدون مزد مىجنگيدند، هرگاه كه كار جنگ دشوار مىشد خدمت را ترك مىكردند.
گاه سربازى اختيارى بود، همچون موارد اعزامهاى داوطلبانه، رفتن به كمك رئيس يك قبيله يا بروز يك پيشآمد فردى نه گروهى.
٦. رفتار با اسيران در دوران پيش از اسلام با اسير سنگدلانه رفتار مىشد. گاه او را مثله مىكردند، يعنى بينى يا گوشش را از بيخ مىبريدند و يا برخى از اعضاى بدنش را جدا مىكردند، و گاه از شدت شكنجه مىمرد، و گاه زنده نگه داشته مىشد و نوكرى مىكرد يا از او سربها گرفته مىشد و يا آزادش مىكردند. گروگانها در تطبيق حكم مرگ بر آنها همان حكم اسير را داشتند، چنان كه در يك اقدام، اوسيان سه بردهاى را كه از خزرجيان به گروگان گرفته بودند به قتل رساندند.
٧. پشتيبانى مادى پشتيبانى مادى مجموعه اقداماتى بود كه به منظور برآوردن نيازهاى مادى نظاميان اعم از سلاح، ذخيره، غذا و آب و غيره انجام مىشد. هدف از پشتيبانى و تأمين آزوقه، طولانى ساختن دوران جنگ با دشمن و كسب برترى بر او در وسايل و نيرو براى دستيابى به پيروزى بود. امور اصلى پشتيبانى اينها بودند:
١. راهها: محورهايى كه اعراب جاهلى در جنگهايشان مىپيمودند، در منابع تاريخى به روشنى و تفصيل ذكر نشده است. تنها برخى از تأليفات دوره اسلامى مانند المسالك والممالك ابن خرداذبه، المسالك والممالك ابن حوقل، التنبيه والاشراف مسعودى، آثار البلاد و اخبار العباد قزوينى و ديگر كتابهاى سيره و مغازى بدانها پرداختهاند. جزئيات راههايى كه سپاه اسلام در فتوحات و نبردهايش پيموده است نيز تنها در برخى از آنها به تفصيل آمده است. بيشتر راههاى نظامى همان راههاى عمومى و مهمترين آنها راههاى ساحلى بود كه آب فراوان در