آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٤٨
١٠. جنگهاى عربها بر ضد ساسانيان عربها با دولتهاى بزرگ همجوار خود نيز مىجنگيدند. مرزها را مورد تاخت و تاز قرار داده، اموال را به تاراج مىبردند. آن دولتها نيز در مقابلِ مهاجمان واكنش نشان داده، متجاوزان را با قدرت سركوب مىكردند.
در دوران پيش از ظهور اسلام، ساسانيان بر بخشى از نواحى جزيرة العرب مثل سرزمين يمن و بحرين و ديگر بخشهاى شرقى شبه جزيره تسلط داشتند. آنان با عربها همسايه بودند و به حكم همسايگى از داد و ستد با برخى از آنها ناگزير بودند. هر كدام از طرفين مىكوشيد تا از راههاى آشتىجويانه يا خصمانه، طرف مقابل را از تجاوز باز دارد. ساسانيان در برابر اعراب سياستهاى چندى اتخاذ كرده بودند كه مهمترينشان اينهاست: راضى نگه داشتن اعضاى قبايل، بستن پيمانهاى دوستى با آنان، تقويت مرزها و ساخت دژها و باروبندى شهرها. آنان در رودخانهها و درياها چندين بندر ساختند و براى جلوگيرى از حمله مهاجمان در آنها كشتى مستقر ساختند. همچنين در طول مرزها پايگاههاى دفاعى ساختند كه مأموريت آنها حفاظت از خودشان و دفع خطر قبايل مهاجم بود. علاوه بر اين از ميان خود عربها، واحدهاى دفاعى تشكيل دادند تا در مقابل اجرتى كه رؤساى آنها از ساسانيان دريافت مىداشتند، به حفاظت از مرزها اقدام كنند. همچنان كه ساسانيها برخى از عربها را به جاهاى دوردست اعزام نمودند و در پايگاههاى نظامى مرزى انبارهاى سلاح و آزوقه بنا كردند، شايان ذكر است كه ساسانيها در جنگهايشان، عربها را به خدمت مىگرفتند.
پس از آنكه عربها از ستم ساسانيان و تحميل شرايط آنان به ستوه آمدند، «اذينه» پادشاه تدمر قيام كرد و رودرروى شاپور اول ايستاد و با او جنگيد و بر وى پيروز شد، ولى جانشينان شاپور عربها را شكست دادند، بويژه در روزگار شاپور ذوالاكتاف كه بعدها با آنان مصالحه كرد.
جنگهاى عربها عليه ساسانيان نشان مىدهد كه آنها رياست يك تن را نمىپذيرفتند، زيرا هر قبيله رئيسى داشت كه تحت هيچ شرايطى از منصب خود دست نمىكشيد. پراكندگى و اختلاف خوى عرب است. اتحاد قبايل با يكديگر امكانپذير نبود. هر قبيلهاى به تنهايى از خود دفاع مىكرد و ميان قبايل گوناگون حسد، دشمنى و كينهورزى حكمفرما بود. همين امر موجب شد كه برخى از قبايل همراه ساسانيها عليه ديگر قبايل بجنگند و همه جنگهايى كه ميان اعراب و دشمنانشان روى مىداد، از عوامل ياد شده تأثير مىپذيرفت.