آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٧٧
آنان را آيين نبرد در عصر پيامبر (ص) ٨٥ ٣. اداره حفظ و تقويت روحيه ص : ٨٤ در سرزمينهاى خودشان غافلگير ساخت و با مشخص كردن قبايل مخاصم، آنان را به سزاى عملشان رساند.
اما روميان در مسير حركت انقلاب اسلامى خطر بزرگى به شمار مىرفتند، بويژه آنكه از عِدّه و عُدّه زياد نيز برخوردار بودند و در سرزمين عرب نفوذ سياسى داشتند. از اين رو، رسول خدا (ص) عمليات نظامى با آنان را تا كسب آمادگى كامل و تهيه نيروى كافى به تأخير افكند. درگيرى ميان سپاه اسلام و روميان به گستردگى نبردهاى پيشين نبود و به چند تعرض و نبرد جزئى محدود شد، اما با رشد سپاه اسلام و افزايش قدرت جنگى آن رو به گسترش نهاد.
٤- ١. طراحى براى تمركز نيرو در جهات مهم رسول خدا (ص) براى رويارويى با قريش، جهت ساحلى را برگزيد و موفق شد كه شريان اقتصادى آنان را قطع كند. پس از آن متوجه سوى شرقى گرديد، زيرا قريش پس از قطع راه نخست به آنجا روى آورده بود. به اين ترتيب محاصره دشمن كامل گشت. به دنبال آن قريش براى شكستن اين محاصره جنگهاى چندى برپا ساخت كه مجموع آنها با پيروزى رسول خدا (ص) پايان يافت.
همچنين فرمانده كل سپاه اسلام، با عنايت به اهميت سياسى نظامى و اقتصادى مناطق شمال جزيرة العرب، جنگ با روميان را در مرزهاى شام و بويژه در دومة الجندل طرحريزى فرمود و موفق شد كه آن ناحيه را تصرف كند و مطيع خويش گرداند.
٥- ١. تعيين جانشين براى خود در مدينه رسول خدا (ص) در هر جنگى كه شركت مىكرد، از سوى خود جانشينى در مدينه تعيين مىفرمود. جانشينان آن حضرت در غزوههاى گوناگون تفاوت مىكردند. گاهى همزمان دوجانشين تعيين مىكرد كه هر كدام وظيفه مشخصى داشتند. مهمترين وظايف جانشينان در شرايط عادى، امامت نماز مسلمانانى كه به دليل داشتن عذر به جنگ نرفته بودند و نيز رسيدگى به امور خانوادههاى رزمندگان بود. رسول خدا (ص) پس از فتح مكه، در آن شهر جانشينى تعيين كرد تا به امور ادارى مردم رسيدگى كند.