فصل دوم: فرماندهى‌ ١. اخلاق فرماندهى‌ رسول خدا (ص)، جنگهاى بسيارى را فرماندهى كرد و سريه‌هاى چندى نيز اعزام داشت.
فرماندهان بايد از اخلاق و اوصافى ممتاز برخوردار بوده و خردمندتر از ديگران باشند.
رسول خدا (ص) آراسته به اخلاقى بود كه خداوند متعال آن را چنين مى‌ستايد: وانَّكَ لَعَلى‌ خُلُقٍ عَظيمٍ «١» (قلم: ٢). همين اخلاق نيكو موجب شد كه آن حضرت در امر فرماندهى موفق باشد و بتواند به همه اهدافش برسد و در تمامى نبردها پيروزى را از آن خود گرداند.
بارزترين خلقيات رسول خدا (ص): آن بزرگوار با همه مردم مهربان بود و در همه امور با لشكريان و رعاياى خود همراهى مى‌فرمود. او انسانى راستگو و امانتدار بود و به پيمانش وفا مى‌كرد. در حال عصبانيت، خشم خويش را فرو مى‌خورد و در حالى كه مى‌توانست كيفر دهد، از اجراى آن خوددارى كرده، در مى‌گذشت و چشم مى‌پوشيد؛ همانطور كه در فتح مكه پس از پيروزى بر دشمنان همه كسانى را كه نسبت به او و يارانش بدرفتارى كرده بودند، عفو كرد.
او خود را وقف خدا و مردم كرده بود و هميشه در پى انجام وظايف و رسالت خويش بود.
ميان مردم را اصلاح مى‌فرمود، چنان‌كه ميان اوس و خزرج و ميان مهاجران و انصار ايجاد الفت كرد. او بساط كينه و دشمنى و فتنه را برچيد و هر كس را جاى خودش نشاند. امر به معروف و نهى از منكر مى‌فرمود و آن را در زمره جهاد مى‌شمارد و بر آن منزلتى عظيم قائل بود و در برابر سختيها و ستمها و نيز آزار مردمان شكيبايى مى‌ورزيد.