رسول خدا (ص) همان طور كه با اصول جنگ آشنا بود، ماهيت جنگ هجومى و دفاعى را نيز نيك مى‌دانست. به وقت مقتضى به دفاع مى‌پرداخت يا شيوه هجومى در پيش مى‌گرفت و آنگاه كه بيم خطر هجوم دشمن و ستمگرى و زيان‌رسانى او زايل مى‌شد، از هر نوع جنگى خود را بى‌نياز مى‌ديد.
در هنگام ضعف قدرت و كمبود امكانات، شيوه دفاعى را به كار مى‌بست. مبارزه ايشان در مكه و در آغاز دعوت، به طور كامل دفاعى بود و در اثر آزار و اذيت مكيان ناچار به هجرت گرديد و با وجود اين پاسخ همه آن بديها را به نيكى داد، اما در مدينه بنا بر هجوم بود، مگر در چند مورد كه حالت دفاعى به خود گرفت.
پس از كامل ساختن نيروهاى سپاه اسلام و تقويت امكانات آنان هجوم را آغاز فرمود، زيرا بر اين باور بود كه سودمندتر است. پيش از جنگ بدر، كه نبردى هجومى- دفاعى به شمار مى‌رود، سريه‌هاى چندى را اعزام داشت و چندين غزوه انجام داد، و عمليات ه آيين نبرد در عصر پيامبر (ص) ٦٧ ٩ - ٣. جنگ انقلابى ص : ٦٧ جومى گوناگونى را به اجرا درآورد، از جمله سدكنندگان راه انقلاب را به قتل رساند، متجاوزان را به سرعت سركوب كرد، با قبايل مجاور هم‌پيمان شد و نيروهاى خويش را در مقابل نقاط استراتژيك دشمن متمركز ساخت. هنگامى كه جنگ احد بر ايشان تحميل گشت، ناچار شد كه به طور موقت موضع دفاعى بگيرد. در غزوه حمراء الاسد، دفاع تبديل به هجوم گرديد و در اين جنگ، قدرت هجومى سپاه اسلام به دشمن نشان داده شد و پيروزى جنگ احد از دشمن بازستانده شد. تا هنگام غزوه خندق تعرض و پيشروى ادامه داشت. پس از آنكه پيامبر خدا از اين جنگ تحميلى پيروز بيرون آمد، دوران جنگهاى هجومى فرا رسيد و آن حضرت اعلام فرمود: «اينك ما با آنان مى‌جنگيم و آنان با ما نمى‌جنگند. ما به سويشان حركت مى‌كنيم».
٢- ٣. جنگ پيشگيرانه‌ رسول خدا (ص) با توجه به كمى نيروهاى رزمنده و امكانات جنگى سپاه خودى بنياد جنگ پيشگيرانه را پى‌ريزى كرد. شمار جنگجويان در نخستين سريه سى تن بود كه در نبرد بدر به ٣١٣ رزمنده و دو اسب رسيد. آن حضرت پيش از آنكه دشمن از جا بجنبد با هجوم سريع او را غافلگير مى‌كرد.