٥. تلاش براى حصول پيروزى، يعنى هدفى كه همه فرماندهان براى دستيابى به آن تلاش مى‌كنند.
در اينجا لازم است به موضوع تعقيب فراريان اشاره كنيم كه بيشتر پژوهشگران تاريخِ جنگهاى پيامبر (ص) در تفسير آن به خطا رفته‌اند. بر خلاف نظر پژوهشگران كه معتقدند سپاه اسلام فراريان را بويژه در جنگ حنين تعقيب كرده است، آن حضرت هرگز به منظور ارضاى خواهشهاى نفسانى يا گرفتن انتقام از فراريان شكست خورده- پس از پيروزى بر دشمن- آنان را مورد تعقيب قرار نداده است. رسول خدا (ص) به دشمن فرصت مى‌داد تا در صورت تمايل بگريزد، زيرا حمله از پشت سر، كارى است كه فرماندهان بزرگ را خوش نمى‌آيد و از آن دورى مى‌جويند. از اين رو، پيامبر (ص) پس از گريز دشمن در غزوه‌هاى سويق، ذات الرقاع و غابه آنان را دنبال نكرد. در غزوه حنين هنوز دشمن تسليم نشده و نگريخته بود. از اين رو، مورد تعقيب قرار گرفت. در حقيقت رسول خدا (ص) ميدان جنگ را به نقطه‌اى انتقال داد كه موجب فراهم آمدن برترى نظامى او مى‌شد و در واقع تا هنگام نابودى قدرت هوازن و محاصره طايف، جنگ هنوز به پايان نرسيده بود. سريه‌هاى اعزامى آن حضرت نيز هرگز اقدام به تعقيب نكردند.
سوم- تداركات و پشتيبانى‌ پيشرفت و تحول زندگى، اهميت جدى‌ آيين نبرد در عصر پيامبر (ص) ٣٣ ارزيابى مهم‌ترين مآخذ تداركات و پشتيبانى و تأثيرگذارى آن بر روند فعاليتهاى نظامى را نشان داده است. چنانچه نيازمنديهاى يك ارتش تأمين نشود، نيروهاى آن متزلزل و پراكنده مى‌شوند و بسا كه دشمن در نخستين فرصتى كه به دست آورد بر او پيروز گردد. از اين رو، اهميت سرنوشت‌ساز امور پشتيبانى در جنگ و در دو سطح تاكتيكى و استراتژيكى بر كسى پوشيده نيست. من نيز با وجود آنكه انجام اين پژوهش دشواريهاى بسيارى به همراه دارد و نيازمند تلاش فراوان است- چون از گذشتگان مطلب قابل استفاده و در خور توجهى در اين زمينه باقى نمانده است- بر خود لازم ديدم كه آن را پى بگيرم.
هنگام پژوهش در رابطه با اركان و مؤلفه‌هاى اصلى پشتيبانى ارتش اسلامى مى‌بينيم كه رسول خدا (ص) براى تأمين مالى و تداركاتى سپاه اسلام، در مرحله نخست بر امكانات محلى تكيه‌