در مقابل، فرمانده كل سپاه اسلام روحيه دشمنان را از بين مى‌برد و در وجودشان ترس مى‌افكند تا به آنها به قبولاند كه قدرت مقابله با آن حضرت را ندارند. اصلى‌ترين روشهايى كه رسول خدا (ص) در اين باره به كار مى‌بست اينها بودند: به رخ كشاندن قدرت نيروهاى خودى، به كارگيرى اطلاعات براى پراكندن اخبار متضاد، آگاهى بخشيدن، دستگيرى جاسوسان دشمن، غافلگيرى با عمليات هجومى بويژه در غزوه بنى‌قريظه و خيبر و شمارى از سريه‌ها مثل سريه محمد بن مسلمه عليه بنى‌بكر و عمرو بن عاص عليه قضاعه. عمليات غافلگيرانه رزمندگان اسلام، بويژه در غافلگيرى بنى‌محارب و بنى‌ثعلبه در غزوه ذات الرقاع، با هجوم سريع همراه بود. با انجام اين عملياتها بود كه قدرت فرماندهى و رزم مسلمانان شهرت يافت. چنان‌كه پس از محاصره بنى‌نضير، يهوديان اقدام به تخريب خانه‌هايشان كردند و بنى‌لحيان به مجرد شنيدن عزم رسول خدا (ص) براى جنگ با آنها گريختند.
همچنين بنى‌سعد با شنيدن خبر حركت على بن ابى‌طالب (ع) به سوى آنان پاى به گريز نهادند. رسول خدا (ص) به تجاوزها بى‌درنگ پاسخ مى‌داد و اين امر بويژه در غزوه‌هاى «بدر نخست» و «غابه» تحقق يافت.
پيامبر خدا (ص) پيش از آغاز نبرد براى رسيدن به قدرت كامل رزمى، روح معنويت را در ميان سپاهيانش بيدار مى‌كرد و مى‌كوشيد تا در اثناى نبرد آن را حفظ كند، و با عوامل تضعيف كننده روحيه رزمندگان مبارزه مى‌كرد. آنگاه كه به هر دليلى روحيه رزمندگان كاهش مى‌يافت، براى افزايش آن تلاش مى‌كرد، مانند جنگ احزاب كه پس از نقض عهد از سوى بنى قريظه و شدت يافتن محاصره، براى افزايش روحيه رزمندگان اسلام صفوف دشمن را با خدعه پراكنده ساخت.
كاهش و افزايش روحيه تابع وضعيت جنگى است، ولى رزمندگان اسلام در مراحل پايانى همه نبردها از روحيه عالى برخوردار بودند و پس از حصول پيروزى آماده ايفاى نقشى جديد مى‌شدند. حتى در نبردهايى كه به شدت دچار تزلزل مى‌شدند، با روحيه عالى خود در نهايت پيروز بيرون مى‌آمدند، مانند غزوه‌هاى احد و خندق. در غزوه احد با انجام غزوه حمراء الاسد روحيه سپاه اسلام افزايش يافت و در غزوه خندق سپاه دشمن پس از چشيدن طعم تلخ شكست بدون دستيابى به هيچ گونه موفقيتى وادار به عقب‌نشينى گرديد.