رسول خدا (ص) از انديشه‌اى نوپرداز و خردى برتر- كه هر دو از امتيازات رهبرى است- برخوردار بود و آن را در صحنه‌هاى سياسى و نظامى نشان داد. براى مثال، از موارد زير مى‌توان ياد كرد:
١. آن حضرت بناى دولت اسلامى را با برقرارى يك پيمان ميان گروههاى مختلف جامعه پى ريخت و سپس به ساختن روحيه رزمندگان پرداخت و به آنها آموخت كه بايد در جنگ با دشمن خشن و نسبت به يكديگر مهربان باشند.
٢. آن حضرت نقشه پيكار با قريش و يهود و منافقان را ترسيم فرمود، مراحل گوناگون جنگ با مخالفان را تعيين كرد و مزاياى آغاز جنگ با قريش را شناساند و امكان تسلط بر مدينه و اطراف آن را بررسى فرمود.
٣. تصور جنگ با روم را در اذهان مسلمانان افكند و اين نمونه‌اى از تفكر و درك صحيح آن حضرت از واقعيتى بود كه لشكريان اسلام در دوره‌هاى آتى آن را به طور كامل احساس كردند.
٤. رسول خدا (ص) با فراست و دورانديشى دريافت كه يهوديان خيبر بر سپاه اسلام خواهند شوريد، همانطور كه پيش از آن يهود بنى‌قريظه و بنى‌نضير شوريده بودند. از اين رو، نيروى لازم را تهيه كرد و اسباب كار را فراهم ساخت. به همين منظور قبيله بنى‌سعد را از يارى يهوديان خيبر بازداشت و از پيمانى كه ميان قبايل مختلف در شرف بسته شدن بود جلوگيرى فرمود و موجب تضعيف آنان گرديد، و آنها را در برابر قدرتى قرار داد كه هرگز به تنهايى توان رويارويى با او را نداشتند.
٥. در غزوه بنى مصطلق، رسول خدا (ص) با جويريه، دختر حارث ازدواج كرد و به دنبال آن بنى مصطلق دسته دسته اسلام آوردند.
٦. اسامة بن زيد را عازم جنگ كرد كه اين اقدام منجر به پيروزى شد. «١» از بارزترين نشانه‌هاى انديشه صائب، برترى عقلى و توجه آن حضرت به پيامد كارها، نمونه‌هاى زير را مى‌توان برشمرد: