آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٣٦
امتياز نوشتههاى زهرى نسبت به ديگر كتابهاى مغازى اينهاست:
١. نوشتههاى او دست اول، درست، روشن و رساست. زهرى خود برخى از صحابيان رزمنده را ديدار و از آنها حديث روايت كرده و وقايع ميدانهاى پيكار و نبرد را از زبان خودشان شنيده است. مهمترين آنها عبدالله بن عمر، انس بن مالك، سهل بن سعد و ديگران بودند. براى مثال در المصنّف (جزء پنجم، كتاب المغازى) احاديث فراوانى به چشم مىخورد كه معمر بن راشد از زهرى روايت كرده است. بدين گونه معمر نيز در نقل روايات و دريافت و پرداخت آنها راستگو و مورد اعتماد بوده است.
٢. بسيارى از دانشمندان و راويان مغازى چون ابن اسحاق، واقدى و ديگران، هم مورد ستايش و هم مورد نكوهش قرار گرفتهاند، ولى ابن شهاب زهرى مورد ستايش همگان است؛ و او را در وثاقت، راستى و گستردگى دانش، يگانه روزگار خويش شمردهاند. از اين رو، آنچه وى درباره جنگهاى رسول خدا (ص) گفته يا نوشته، براى ديگران مورد اعتماد و اطمينان است.
٣. زهرى در تاريخ مغازى يك مكتب ايجاد كرد. او نخستين كسى است كه درباره مغازى بر پايهاى روشمند و روشن مطلب نوشت و هموست كه نخستين پايههاى اين مكتب را پىريخت.
مكتب مغازى او مستند، روشن، صادق، منظم، مورد اعتماد، دستهبندى شده بر طبق عناوين، و مدون است؛ و به دور از درگيريهاى سياسى رويدادهاى تاريخى را به تفصيل آورده است.
ابوعبدالله بن اسحاق بن يسار مطلّبى (٨٥- ١٥١ ه)
ابن اسحاق در مدينه منوره زاده شد، در بغداد درگذشت و در گورستان خيزران به خاك سپرده شد و تاريخ درگذشت او مورد اختلاف است.
مهمترين تأليفهاى ابن اسحاق اينهاست: كتاب الخلفاء، السير المغازى والمبدأ. او دانشمندى ثقه و آگاه به مغازى و تاريخ و حافظ بود. عالمان بزرگ نزد او كسب دانش كردهاند. شهاب زهرى، ابن حنبل و ديگران او را ستودهاند. مالك او را به دروغ و قدريه و نقل اخبار مرسل (غير مسند) متهم ساخته است.
سيره ابن اسحاق تنها از طريق ديگر سيرهنويسان به ما رسيده است كه مشهورترينشان اينهايند: ابن هشام، طبرى، كلاعى، ابن سعد و ابن اثير. ولى اينان همه سيره ابن اسحاق را