اين بحث تفاوت دارد، ولى روشن است كه زمينه نوشته‌هاى نوينِ مرتبط با بحث ما، به وسيله گذشتگان فراهم گرديده است. با اين تفاصيل، با توجه به اهميتى كه نوشته‌هاى مورخان در موضوع جنگهاى پيامبر (ص) دارد مى‌توان مؤلفان آنها را به اين ترتيب مرتب ساخت:
واقدى، ابن اسحاق، ابن شهاب زهرى، كلاعى و ابن سيد الناس. اينك شرح حال هر يك از آنان را بر حسب ترتيب تاريخى ذكر مى‌كنيم.
ابوبكر محمد بن مسلم بن عبيدالله بن شهاب زهرى (٥١- ١٢٤ ه)
در تاريخ ولادت و درگذشت زهرى اختلاف است. او دانشمندى فقيه و حافظ و محقق بود.
زهرى لغت‌شناس بود و لغت و اقسام آن را نيك مى‌شناخت. او شاعر، نسب‌شناس و راوى حديث بود. حافظ دانش و از پيشگامانش بود و از آفاتش بركنار بود. او معتقد بود كه دانش بايد همگانى شود و مى‌گفت: ثبات دين و دنيا در گسترش دانش است و با از ميان رفتن دانش همه چيز رخت برمى‌بندد.
وى نزد سعيد بن مسيّب، عروة بن زبير و عبيدالله بن عبدالله بن عتبه كسب دانش كرد و نسبت به استادان خويش نمونه اخلاق و ادب بود. آنان را همراهى مى‌كرد، خدمتگزارشان بود و بزرگشان مى‌داشت.
زهرى همت خود را صرف تأليف نمود و آنچه را كه شنيده بود تدوين مى‌كرد. تأثير علمى او در جامعه پديدار گشت و مردم براى كسب فيض به او روى آوردند. او در آغاز به فراگيرى حديث و تاريخ و مغازى پرداخت و در اين زمينه آن قدر كتاب فراهم آورد كه نوشته‌هاى وى بر چارپايان سنگينى مى‌كرد. او در حالى مُرد كه در روى زمين كسى نسبت به گذشته از او آگاه‌تر نبود.
او دانش خويش را به وسيله تابعينى كه از وى روايت مى‌كردند، در ميان جامعه گسترش داد. گروهى از راويان وى اهل حرمين شريفين و حجاز بودند كه از مشهورترين آنها عمرو بن دينار، يحيى بن سعيد انصارى، موسى بن عقبه و ديگران را مى‌توان نام برد. مشهورترين راويان عراقى او عبدالله بن عمير، اسماعيل بن ابوخالد، عطاء بن سائب بودند. از راويان مشهور او در واسط، جزيره، شام و مصر، منصور بن زاذان، عبدالكريم جزرى، ثود بن يزيد و ديگران را مى‌توان نام برد.