آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٣٤
نظامى شبانه و سواران و اسبان و امثال آن سخن گفته است. مسعودى از مورخان اصيل جغرافياى تاريخى غزوهها به شمار مىرود و نوشتههاى او مورد اعتماد است، ولى بيشتر كتابهاى او همچنان مفقود است. كتاب آثار البلاد و اخبار العباد قزوينى كه در آن از جغرافياى تاريخى و مسايل مربوط به آن بحث مىكند و به توصيف شهرها و ساكنان آنها مىپردازد.
پس از كتابهاى ياد شده مقدمه ابن خلدون و صبح الاعشى قلقشندى قرار دارند كه اخبار جغرافياى تاريخى ارزشمندى را درباره بخشهاى گوناگون سرزمين عرب، بويژه مصر و سوريه در خود جاى دادهاند.
كتابخانههايى نيز انباشته از كتابهايى است كه به زبانهاى عربى و غير عربى در زمينههاى نظامى و غير نظامى نگاشته شده است و همه آنها جنگهاى پيامبر (ص) با دشمنانش و سيره آن حضرت را روايت كردهاند كه مهمترينشان اينهايند: الرسول القائد نوشته سرلشكر شيت خطاب، الرسول العربى و فن الحرب نوشته ژنرال مصطفى طلاس، العبقرية العسكرية نوشته سرهنگ دوم فرج، على هامش السيرة نوشته طه حسين، حياة محمد اثر محمدحسين هيكل، العبقرية الاسلامية تأليف عقاد، الانوار المحمدية نوشته نبهانى.
از كتابهاى غير عربى ترجمه شده كه در اين موضوع بحث مىكنند مىتوان اينها را نام برد:
محمد فى مكة- فى المدينة اثر مونتگمرى وات، محمد رسول الله نوشته دينيه، الأبطال اثر توماس كارلايل، المائة الاوائل نوشته مايكل هارت و بيشتر كتابهاى ياد شده يا تنها به جنبه نظامى پرداختهاند، يا جنبه نظامى و بخش بسيار اندكى از جنبه ادارى و سازمانى را مورد بحث قرار دادهاند و يا به اخلاق و بخشى از سيره پيامبر خدا (ص) پرداختهاند.
از آنجا كه سازمان نظامى همه جنبههاى ياد شده را در بر مىگيرد ضرورى است كه جنبههاى گوناگون آن به طور كامل و يكجا مورد بحث قرار گيرد. با انجام چنين بحث مهم و فراگيرى است كه موضوع، اهميت خود را نشان مىدهد و راز پيروزيهاى رسول خدا (ص) و جانشينان آن حضرت را در اين نبردهاى سرنوشتساز آشكار مىسازد.
براى انجام اين پژوهش از آراى نويسندگان و پژوهشگران پيشاهنگ و پيشگام تاريخ و سيرهنويسان و مغازىنگاران بزرگ استمداد گرديده است. گرچه درجه اهميت آنان به نسبت