آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٣٣
(جزء اول- بخش دوم)؛ الشمائل ترمذى؛ دلائل النبوة فريابى، صفة النبى (ص) ابوعلى انصارى؛ الشفاء قاضى عياض؛ الخصائص الكبرى سيوطى؛ المواهب اللدنّيّة قسطلانى؛ تاريخ الاسلام ذهبى (جزء اول)؛ زاد المعاد (جزءهاى اول و دوم) و الفروسية المحمدية ابن قيم جوزى.
كتابهاى تراجم احوال نيز نسبت به اين موضوع بىتفاوت نماندهاند و در بسيارى از موارد، سرشار از اخبار دقيق در باره فرماندهان نبردها و غزوهها و صحابهاند كه اركان سپاه اسلام بودند. كتابهاى برتر تراجم اينهايند: المسجر ابن حبيب؛ الاستيعاب فى معرفة الاصحاب ابن عبدالبر، اسدالغابة فى معرفة الصحابة ابن اثير جزرى؛ الاصابة فى تمييز الصّحابة ابن حجر.
از آنجا كه فتوحات اسلامى در عصر پيامبر (ص) سازمان يافت و برنامهريزى شد و ابعاد گوناگون آن مشخص گرديد، درك آن براى پژوهشگران دورههاى بعد آسان شد. كتابهاى جغرافيايى و تاريخى مربوط به شبه جزيره عربستان نيز فتوحات ارتش اسلامى را در دو سطح داخلى و خارجى ترسيم كردهاند؛ همانطور كه حركت از مدينه منوره به دمشق، بغداد و مداين و رسيدن به هند از سوى شرق، و اسكندريه، قسطنطنيه، طرابلس، تونس و سيسيل از سوى غرب در دورههاى آيين نبرد در عصر پيامبر (ص) ٤١ ١. اهداف جنگ ص : ٤١ بعدى را نيز ترسيم نمودهاند. از شاخصترين اين كتابها مىتوان به عناوين زير اشاره كرد: المسالك والممالك ابن خرداذبه (فصول سوم، چهارم، پنجم و ششم) و الاعلاق النفسية ابن رسته (فصل هشتم) كه درباره مكه، مدينه، حرمين و سرزمينهاى عربى جنوبى سخن گفته است. كتاب البلدان ابن فقيه (فصل دهم و يازدهم) كه در آنها از مكه و اسكندريه سخن رفته است. كتاب البلدان يعقوبى (فصل هفدهم و هجدهم). يعقوبى در اين كتاب، بغداد و اهميت تاريخى و چگونگى تأسيس آن و نيز سرزمين مغرب را توصيف مىكند.
صور الاقاليم بلخى، نخستين كتاب جغرافيايى تأليف شده در اسلام است. المسالك والممالك اصطخرى، نخستين كتابى است كه به توصيف جهان اسلام پرداخته است. المسالك والممالك ابن حوقل (فصل سوم و بيست و چهارم) كه در آن نقشههاى مصر، سرزمين شام، عراق و شبه جزيره عربستان روشن گرديده و از اوضاع اقتصادى و اجتماعى ليبى سخن به ميان آمده است.
احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم مَقدِسى (فصول دوم و سىام و سى و چهارم)، كه در آن شهرهاى شام و فلسطين توصيف شده است. التنبيه والاشراف مسعودى (فصل سى و هفتم) كه در آن در باره اخبار پيامبر اكرم (ص) و غزوهها و سريههاى آن حضرت و نيز دستهها و واحدهاى