نيز آن حضرت به جنگ موانع (جنگ خندق) مبادرت ورزيد. پيش از آن عربها خندق را نديده بودند و با آن آشنايى نداشتند. چون آن حضرت دريافت كه دشمنان براى او نقشه‌هاى شومى در سر دارند، با اصحابش به مشورت پرداخت و سرانجام رأى سلمان فارسى مبنى بر حفر خندق را پذيرفت و به اين ترتيب شيوه ابداعى و بى‌مانند جنگ موانع و ايده‌هاى دفاعى و سلاحهاى مورد نيازش را با يكديگر هماهنگ ساخت.
از پيامدهاى اين شيوه، سردرگمى دشمنانى بود كه نسبت به روش مقابله با مانع ناآگاه بودند و بدون عبور و شكافتن خندق، سرافكنده و نوميد بازگشتند و به سبب تأثير عظيم اين حفارى، آن جنگ، «غزوه خندق» نام گرفت.
همچنين رسول خدا (ص) به جنگ شهرى و خيابانى اقدام فرمود. جنگ شهرى اسلوبى است كه با دقت و دشوارى بيشترى همراه مى‌باشد، زيرا امكان مقاومت، ايستادگى و سرسختى نيروى مدافع بسيار است. فتح مكه نمونه يك پيكار تمام عيار [شهرى‌] بود. ارتش اسلامى پس از كامل ساختن حلقه محاصره از چهار سو به شهر درآمد. در همه سوى شهر، نيروى نظامى، تجهيزات جنگى و فرماندهى مناسب تعبيه شده بود. نكته شگفت‌انگيز و قابل توجه در آن نبرد عظيم اين بود كه سپاه اسلام با آن شمار بسيار به هنگام ورود به مكه خونريزى به راه نينداخت و مانند چنين رفتارى تا به امروز ديده يا شنيده نشده است.
در همه نبردهاى رسول خدا (ص) عليه دشمنانش اين عناصر مشترك و دايمى به چشم مى‌خورد: سبكبارى و سرّى بودن حركتها، غافلگيرسازى كامل دشمن با رعايت تحرك پنهانى و خدعه، انتخاب زمان و مكان مناسب و نيز فرمانده لايق براى هر مأموريت، به طورى كه همه مأموريتها به نحو احسن انجام مى‌شد. رسول خدا (ص) براى رسيدن به سطح مطلوب و مورد انتظار روحيه معنوى سپاه اسلام، به اقدامهاى زير مبادرت مى‌ورزيد:
١. شركت مستقيم براى ارزيابى شرايط جنگى در سطوح تاكتيكى و استراتژيكى در خلال نبرد و پيش و پس از آن.
٢. شناخت پيش‌آمدهاى احتمالى كه بايد نسبت بدان احاطه كامل داشت.
٣. به دست گرفتن كامل اداره ميدان جنگ.
٤. احاطه كامل به همه اوضاع و احوال.