٤. واكنش فورى؛ و آن واكنشى است كه بلافاصله پس از تجاوز و با سرعت به كار گرفته مى‌شود و آنچنان شديد و كوبنده است كه اراده دشمن را فلج مى‌كند و بر او خسارتهاى جبران‌ناپذير وارد مى‌سازد، چنان‌كه در دو غزوه بدر اولى‌ و غابه پيش آمد.
١٢- ١. مسيرهاى حركت نيروها رسول خدا (ص) راهى را كه از مدينه به دشمن منتهى مى‌شد، تعيين مى‌فرمود، مانند غزوه‌هاى بدر، حديبيه و خيبر. نيز ترتيب حركت نيروها (گشتى شناسايى- جلودار- عمده قوا- عقبدار) را مشخص مى‌ساخت. شمار محورها نيز از سوى ايشان تعيين مى‌گشت، مانند محورى كه نيروها از مدينه به تبوك و از مدينه به مكه پيمودند. ديگر از مواردى كه به وسيله پيامبر (ص) تعيين مى‌شد، منطقه رژه نيروها در دو منطقه «تجمع» و «استقرار» بود؛ در غزوه بدر مراسم رژه در منطقه تجمع، در بُقَع و در منطقه استقرار در كناره نزديك‌تر يعنى در ميدان جنگ به اجرا درآمد. در جنگ احد سپاه در منطقه شيخين رژه رفت و در سريه اسامة بن زيد، اين كار در منطقه جرف انجام پذيرفت.
زمان استراحت شبانه و روزانه- چنان كه در دو غزوه بدر و تبوك اتفاق افتاد- و نيز نقاط استقرار نيروها از سوى پيامبر (ص) معين مى‌گشت.
رسول خدا (ص) براى نيل به هدف كوتاه‌ترين راه را مى‌گزيد و آن را از ديد و مراقبت دشمن پنهان مى‌داشت. آن حضرت تا جاى ممكن مسيرهاى حركت و دو منطقه تجمع و استقرار را به نحوى انتخاب مى‌كرد كه در آن نقاط آب فراهم باشد. به سپاهيان سفارش مى‌كرد كه از فرياد زدن و حركات و كارهايى كه موجب جلب توجه دشمن گردد مانند صدا، زنگ، نور، تكروى و پيشى گرفتن از نيروها بپرهيزند. براى پنهان كارى و فريب هر چه تمام‌تر دشمن، حركت شبانه را اجرا مى‌كرد، و مسيرهاى غير مستقيم به سوى دشمن را مى‌پيمود، چنان‌كه در سريه عبدالله بن جحش و غزوه فتح مكه رخ داد.
آن حضرت به نيروهايش فرمان مى‌داد كه در رسيدن به مكانهايى كه موقعيت جنگى و تداركاتى مناسب دارد، بر دشمن پيشى بگيرند. به منظور تأمين حركت نيروها برخى از عناصر و گشتيهاى شناسايى را از سپاه جدا مى‌كرد و به ميزان لازم نگهبان مى‌گماشت. در حركت، سپاهيان اسلام يا پياده بودند يا بر شتر سوار مى‌شدند.