راه فضیلت - حسینی، همت علی - الصفحة ٥٧ - پشتوانه آثار علمی بزرگان

حساب وِیژه‌اِی دارد. مرحوم آخوند، فقط انسانِی معمولِی، شخصِیتِی باسواد، اهل تحقِیق و داراِی علمِیت نبوده است که کتابِی را نوشته باشد. نمِی‌شود ما هم به‌راحتِی کتابِی بنوِیسِیم و جاِیگزِین کتاب وِی کنِیم بلکه پشتوانه مرحوم آخوند و شِیخ، تقواِی اِیشان است.

مرحوم آخوند کسِی بود که برخِی افراد، او را لعنت مِی‌کردند؛ همان‌گونه که در عصر حاضر نِیز عده‌اِی به مراجع اهانت مِی‌کنند. مرحوم آخوند را لعنت مِی‌کردند؛ زِیرا جرِیان مشروطه اتفاق افتاده بود و جنبه‌هاِی سِیاسِی مطرح بود. زمانِی که به وِی عرض شد: «شهرِیه کسانِی که شما را لعنت مِی‌کنند قطع کنِید»؛ او گفت: سهم امام، حق طلبه‌هاست و محبت به منِ آخوند، شرط شهرِیه نِیست. او تشخِیص داده که وظِیفه شرعِی‌اش لعن من است.

مکرر به کسانِی هم که او را لعن مِی‌کردند شهرِیه مِی‌داد و توجهِی نمِی‌کرد که با او دشمن هستند. اِین مقام بالاِیِی است که انسان، چنِین کسانِی را دشمن خود نمِی‌داند. ما چشم دِیدن دشمن خود را ندارِیم و نمِی‌توانِیم او را تحمل کنِیم چه رسد که به او محبت و لطف کنِیم.

پشتوانه کتاب‌هاِی اِین عالمان بزرگوار، شخصِیت آنان است؛ اِین‌گونه نِیست که بتوان به‌راحتِی کتابِی نوشت تا جاِیگزِین کفاِیه شود؛ زِیرا شخصِیت معنوِی مرحوم آخوند خراسانِی و مرحوم شِیخ انصارِی، پشتوانه کتاب‌هاِی علمِی آن‌هاست.