خلاصه گرچه اين حديث خبر واحد است و سند معتبرى ندارد ولى نتوان آن را رد كرد و سزد كه في الجمله آن را پذيرفت، و گرچه بر خرد فهمش دشوار است است، و اين راه ارباب تسليم است كه بر صراط مستقيم پايدارند.

«پانصد سال راه است» شايد مقصود اينست كه اگر كسى بخواهد همه آن را بچرخد و بر همه تيكه‌هاى عيان معمور و ويرانش و نهانش آگاه شود ٥٠٠ سال راه مى‌شود زيرا دور زمين را در سالهاى اندكى ميتوان پيمود اگر مساحتى كه گفته‌اند درست باشد زيرا محيط يك دائره عظيمه بر زمين ٨ هزار فرسخ است و در حدود سه سال ميتوان آن را پيمود، و اينكه فرمود: خورشيد ٦٠* ٦٠ فرسخ است شايد منظور فرسخ آسمانى باشد يا اينكه نسبت به فلك خود چنين است و نسبت ٦٠ فرسخ را كه تقريباً (٣ درجه است) بمحيط زمين دارد و همچنين است اندازه‌گيرى ماه به ٤٠* ٤٠ فرسخ، يا مقصود اندازه بسياريست و اين تعبير براى فهم سائل است.

و همچنين تجديد اختران باعظم كوهها باين معنى است كه نسبت آنها بآسمان خود چون اعظم كوهها است نسبت بزمين، اين همه بنا بر درست بودن گفته هيويّونست و آن معلوم نيست، زيرا مدرك آنها مساحت و ارصاد گروهى كفار است كه در مقام تحقيق و ضبط آنها برآمده‌اند، و آفريده شدن خورشيد پيش از ماه دليل است كه هر دو حادثند، و خدا و حجج او بتعليم او دانا بحقائق مخلوقات او هستند[١] ٥- در كافى (٢٤١ روضه) بسندش از محمّد بن مسلم گويد: بامام پنجم گفتم قربانت براى چه خورشيد از ماه گرمتر است؟ فرمود: خدا خورشيد را از نور آتش و زلالى آب آفريده يك طبقه از اين و يك طبقه از آن تا چون هفت طبقه شده جامه‌اى از آتش بر آن پوشانده، و از اين رو گرمتر از ماه شده، گفتم: قربانت پس ماه؟ فرمود: خدا تعالى ذكره، ماه را از پرتو نور آتش و زلالى آب آفريد يك‌

[١] شرح راجع به قسمت آخر حديث كه براى خورشيد و ماه هر كدام هفت طبقه ثابت كرده و دليل گرمتر بودن خورشيد و خنك‌تر بودن ماه را آورده در كتاب ما شرح و ترجمه خصال باب ٧ بيان كرديم بدان رجوع شود( شرح مترجم)