ظلمات خشكى و دريا، ٩٧- الانعام» كهانت رياضتى است كه مايه تسخير جن باشد تا اخبار نهانى را براى او بياورد و نزديك بجادوگريست، گفته‌اند در ميان عرب كاهنانى بودند مانند شق و سطيح و ديگران، برخى پنداشته‌اند كه جنى مسخر آنها بوده و اخبار را برايش مى‌آورد و برخى ميپنداشتند از انديشه در مقدمات و وسائل عمل و اشخاص مراجعه كنند و از اوضاع آنان رازى را ميفهميدند و آن را عراف ميناميدند چون كسى كه مدعى بوده چيز دزدى را كشف ميكند يا جاى گمشده و مانند آن را، و كشيده شدن كهانت به جادو يا براى اينست كه خرده خرده بدان رغبت كند و آن را بيشتر سازد، يا دعوى منجم همان پيشگوئيست مانند كاهن.

و امّا جادوگرى.

جادو، وردى يا نوشته و سوگند و عزيمه‌ايست كه مايه ضرر بر كسى باشد چون بستن مردى از زنش، يا دشمنى ميان مردم و تسخير ملائكه و پرى و شياطين در كشف غائبات و درمان بيماران روحى و استحضار آنان و در آوردن آنها به تن كودكى يا زنى و كشف امور نهانى بزبان آنها همه جادوگريست (پايان) و ظاهر آنست كه مخصوص بايجاد ضرر نيست، و تحقيقى از آن در باب هاروت و ماروت آيد و تحقيق كاملش در باب كبائر است.

شباهت منجم بكاهن براى اينست كه هر دو غيب گوئى كنند يا دروغ گويند و از روى نشانه‌هاى نارسائى تخمين زنند يا هر دو از راه حق منحرفند، و براى حاجت روائى باسباب نامشروع دست زنند، و از توسل بخدا و دعاء و صدقه و عبادات ديگر مانع شوند، و از مغفرت و رحمت دور باشند، و مانند اين شباهت در دوتاى آن هم هست و وجه شبه در مشبّه به اقواست، و نتيجه همه رفتن بدوزخ است، و بسا كه همان دوزخ رفتن كه در باره كافر گفته وجه شباهت همه باشد و مقصود خلود است يا دخول، اظهر دوم است و گرچه در كافر در ضمن خلود است.