آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٤٦ - خلاصه در اين باب

وجهش هر ديدرسى را بسوزانند، سبحات خدا جلال و عظمت اويند، يا پرتوهاى رويش، و محاسن چهره را سبحات آن گويند، چون در ديد چهره زيبا گويند:

سبحان اللَّه.

و معنى مفهومتر اينست كه اگر از انوار خدا كه محجوب از بنده‌ها است چيزى پرده بردارى شود بر هر كه آن افتد نابود شود چنانچه موسى از پرتو آن بيهوش افتاد و كوهها تكه تكه و خاك شدند چون خدا تعالى تجلّى كرد، نووى در شرح صحيح مسلم گفته: سبحات بضمّ س و ب يعنى نور او و مراد از وجه ذات است و مقصود از ديدرس همه آفريده‌ها است كه ديد خدا محيط بدانها است يعنى اگر مانع برداشته شود از ديد انوارش جلالش همه چيز را بسوزاند.

و تحقيق اينست كه اين اخبار را ظاهريست و باطنى و هر دو درست است ظاهرش اينست كه خداى سبحان چنانچه عرش و كرسى را با بى‌نيازى بدانان آفريده در بر آنها پرده‌ها و حجابها و سرادقاتى آفريده، و از انوار غريبه آفريده خود درون آنها را انباشته كه در ديد فرشته‌ها و برخى پيغمبران و در شنيد ديگران مظهر عظمت و جلال و هيبت و وسعت فيض و رحمتش باشند، و اختلاف شماره بسا كه از نظر نوع و صنف و شخص آنها است و يا اينكه در برخى تعبيرات با هم شماره شدند و يا بعضى از آنها را نام بردند.

و امّا باطن آنها اينست كه البته حجب مانع از وصول بحق بسيارند، برخى ناشى از نقص نيرو و درك آدمى است از نظر امكان و نياز و حدوث و آنچه بدنبال آنها است از نقص و درماندگى و اينها حجب ظلمتند و برخى ناشى از نورانيّت و تجرد و تقدّس و عظمت و جلال خدا است كه حجب نورانيه‌اند، و محال است اين هر دو حجاب برداشته شوند و اگر از ميان بروند جز ذات حق چيزى نماند آرى ممكن است تا اندازه‌اى اين حجب برداشته شوند و آدمى بمقام كشف و شهود برسد بوسيله بركنارى از صفات شهوانيّه و اخلاق حيوانيه و تخلق باخلاق ربانيّه از راه عبادت و رياضت و مجاهده و بررسى علوم حقّه.