آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٢٩٨ - توضيح

١- خارج قسمت ٣٠٩ قمرى بر ٣٠٠ سال شمسى برابر ٣/ ١ ٣٦٤ و بيست ساعت و ٥٠ دقيقه و ٣٨ ثانيه و ٢٤ ثانيه است و باندازه يك سال شمسى رصدى نيست.

تفاوت ٣٠٠ سال شمسى بيش از ٩ سال قمريست با هر رصدى حساب شود كه كمترش بنا بر رصد تبانى كه ١٠ روز و ٢٠ ساعت و ٤٠ دقيقه و ٢٤ ثانيه است مى‌شود ٧٤ روز و ٤ ساعت و ٤٨ دقيقه، و بنا بر صد ابر خس كه در آن زمان معمول‌تر بوده از ٧٧ روز هم بيش است.

و جواب اينست كه كسرهاى اندك در برابر عدد صحيح مورد توجه نيست و ٧٠ و چند روز در برابر سال ملحوظ نميشود و رسم حساب نجومى هم چنين است و تعبيرات قرآن و حديث بر پايه آنست چنانچه در شرح حديث صباح بن سيابه خواهيم گفت.

مى‌گويم: در مجلّد نهم در باب علم امير المؤمنين ٧ سخنى در اين باره گذشت.

٣- در بسيارى از اخبار پايه امور شرعيه زمانيه بر اينست كه يكماه قمرى ٣٠ روز محسوب شود و يكماه ٢٩ روز و در كتاب صوم شرح آن بيايد ان شاء اللَّه تعالى و بر اين مبنا است آنچه روايت شده كه روز عيد قربان موافق روزه اول ماه رمضانست و روز عاشوراء موافق روز افطار اول شوال، ولى اين تنها در سال كبيسه درست است زيرا چون يكم ماه رمضان مثلا شنبه است يكم شوال دوشنبه است زيرا شوال از ماههاى ٣٠ روز است و يكم ذى قعده مى‌شود سه شنبه و يكى ذيحجه پنجشنبه و عيد قربان شنبه كه موافق يكم ماه روزه است و چون ذيحجه در غير سال كبيسه ناقصه است، جمعه يكم محرم است و روز يك شنبه عاشوراء است و موافق روز افطار يكم شوال نيست ولى در كبيسه درست است كه مى‌شود دوشنبه.

و ممكن است اين حديث مبنى بر غالب سالها باشد يا در مواقع ابرى بودن هوا باشد كه جمعى از اصحابش بدان مورد عمل ساخته‌اند، يا مقصود اينست كه‌