ميداند چند برابر آنست كه رصدچيان و حكماء دانشمند دانند با اينكه اطلاعات آنها هم در اين باره حيرت‌آور است و بايد گفت «پروردگارا نيافريدى اين را بيهوده ١٩٢- آل عمران» و اين امورى كه آنان دانند سه نوع است.

١- كيفيت افلاك ماه و شماره آنها و پيوست آنها با هم و آنچه بايدشان از حركات و گرفتن ماه و اختلاف تشكلات آن و متشابه بودن حركت حاملش گرد مركز عالم نه گرد مركز خودش، و برابر بودن قطر تدويرش با نقطه‌اى جز مركز عالم، و جز اينها كه در كتب هيئت شرح داده شده.

٢- آنچه مربوط بروشنى آن و اثرش در دگرگونى برخى اجسام عنصريه است مانند اينكه از فزونى نورش رطوبت بدنها فزون گردد، و از كاستى آن بكاهند و بحران بيمارى از آن پديد گردد، و آب درياها و چشمه‌ها در هر روز يكم نيمه اول هر ماه بخوبى فزون شوند سپس در نيمه دوم روز بروز كم شوند، و بر اثر فزونى نورش مخ و شير حيوانات فزون گردند و با كمى آن كم شوند، و همچنين سبزيجات و ميوه‌ها هنگام فزونى نورش نمو كنند و برسند، تا آنجا كه بررسان آنها آواز نمو و كشش خيار و كدو و خربزه را بشنوند موقع فزونى نور ماه، و چنانچه روشنى نور ماه كنان را كهنه كند و برخى ميوه‌ها را رنگين سازد، و امور ديگرى كه تجربه گواه آنست.

گفته‌اند تأثير بيشتر ماه در اين امور براى آنست كه بعالم عناصر نزديكتر است، و حركتش تندتر است، و روشنيش با روشنى اختران ديگر در آميزد و چون نيرومندتر است بر آنها چيره گردد بفرمان آفريننده خود.

٣- سعادت و نحوستى كه بدان مربوط است و نشانه وجود آنها است در اين جهان چنانچه منجمان ديندار گفته‌اند، و از شرع مقدس نسبت ببرخى آنها روايت آمده چنانچه كلينى در (٢٧٥ روضه كافى) از امام صادق ٧ روايت كرده كه فرمود: «هر كه قمر در عقرب سفر كند يا زن بگيرد خير نبيند».

در (٤٩٩- فروع كافى) از امام كاظم ٧ است «هر كه در محاق ماه زن‌