شتابانترين حركات است، و از مشرق است بسوى مغرب، و در يك شبانه روز تقريباً دورى ميگردد، و دو قطبش را دو قطب جهان نامند و منطقه‌اش را معدّل النهار كه جهان را به دو نيمه شمالى و جنوبى بخش ميكند.

و دائره‌هاى كوچك و برابر كه از هر نقطه در دو سويش رسم شود مدارات يوميه نام دارند، و حركات ديگر همه از مغربند بسوى مشرق كه مخصوص به ستاره‌هايند و بترتيب بروج (از حمل بثور و از آن بجوزا- تا آخر-) و كندتر همه حركت ثوابت است كه ممثّل همه افلاك بهمراه آنند و در هر ٢٥٢٠٠ يك چرخ ميزند، و در هر سال ده فرسخ و تا ٥٠ سال حركت آنها احساس نميشود و واقف بنظر مى‌آيند، و دو قطبش را دو قطب بروج ميخوانند و منطقه‌اش، منطقه البروج كه معدل النهار را در دو نقطه اعتدال بهارى و پائيزى قطع ميكند و دورترين اجزائش را بدان نقطه انقلاب تابستانى و زمستانى گويند و نهايت اين دورى منطقة البروج را از معدل ميل كلى گفته‌اند و طبق رصد نو ٢٣ درجه و ٣٠ دقيقه است، و با اين چهار نقطه (٢ اعتدال و ٢ انقلاب) منطقة البروج چهار بخش مى‌شود كه خورشيد در هر فصلى يكى از آنها را طى ميكند.

و مدارات خرد موازى دارد مانند دائره معدل كه آنها را مدارات عرض خوانند، و در هر بخشى از اين چهار بخش دو نقطه فرض شده كه آن را به سه بخش برابر كنند و ١٢ برج پديد گردد كه حمل و ثور و جوزاء بهارى باشند، و سرطان و اسد و سنبله تابستانى، و ميزان و عقرب و قوس پائيزى، و جدى و دلو و عقرب زمستانى و با حركت خاصه خورشيد در اين بروج چهار فصل هر سال پديد آيند.

و ماه در هر «بيست و هفت روز و يك سوم» تقريباً همه اين بروج را ميچرخد و عطارد و زهره تقريباً در يك سال، و مريخ در يك سال و ده ماه و ٢١ روز و ٢٢ ساعت و ٥٠ دقيقه، و مشترى در ١١ سال و ٢ ماه و ١٣ روز و ١١ ساعت و نه دقيقه و محقق طوسى- ره- گفته در ١٢ سال تقريباً، و زحل در ٣٠ سال، بخورشيد و ماه‌