ترجمه خصال شيخ صدوق - مدرس گيلاني، مرتضي - الصفحة ٣٢٦
صدوق در باب ما احل اللّه من النكاح از محمد بن عبد الحميد از صادق نقل كرده است. اين كس ظاهرا در كتب رجال نامى از وى نيامده است و چند نفر ديگر به همين نام هستند معلوم نيست تحقيقا كدام است؟.
محمد بن محمد المصرى- حالاتش را در كتابى نديدم. برخى گفتهاند وى از مشائخ صدوق است.
محمد بن زيد بن محمد البغداذى- چيزى از حالاتش به دست نيامد.
محمد بن الحسن بن احمد بن الوليد- كنيهاش ابو جعفر است شيخ طوسى ويرا از كسانى گفته كه از امامان روايت نكردهاند و گفته: محمد بن الحسن بن الوليد القمى انسانى جليل القدر است در فقه بيناست و مردى ثقه است از صفار روايت مىكند. نجاشى گفته وى ساكن قم بود اما اصلا قمى نبوده او به سال (٣٤٣) زنده بود.
محمد بن الحسن الصفار- شيخ طوسى وى را از اصحاب امام حسن عسكرى گفته. وى را مؤلفات بسياريست. به سال ٢٩٠ هجرى در قم درگذشت.
محمد بن الحسن بن الوليد از وى روايت مىكند. نجاشى وى را ثقة عظيم القدر راجح قليل السقط در روايت گفته.
محمد بن الحسين بن ابى لخطاب- از كسانىست كه نام وى در خصال آمده است. وى از محمد بن اسلم جبلى طبرى روايت مىكند.
محمد بن اسلم الجبلى- الطبرى شيخ طوسى وى را از اصحاب امام محمد باقر نوشته و جاى ديگر وى را از اصحاب امام على بن موسى الرضا گفته و جاى ديگر نوشته وى از كسانىست كه از امامان روايت ندارد. در مقام اعتبار وى در حديث گفته وى از غلات و فاسد- المذهب بود.
محمد بن الحافظ البغداذى- از روات خصال است چيزى از حالاتش به دست نيامد.
محمد بن على بشار القزوينى- صدوق در خصال به سند وى روايت مىكند و براى او رضى اللّه عنه مىنگارد.
در تنقيح المقال در حق وى گفته: حسن لا اقل، برخى پنداشته وى ابن يسار است، بشار تصحيف آن.
محمد بن على الامام التاسع- او محمد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسين بن على بن ابى طالب است و امام نهم شيعه. ميلادش به سال ١٩٥ هجرى در مدينه بود. و به سال ٢٢٠ هجرى در كاظمين درگذشت. و گورش در همانجاست. كنيهاش ابو جعفر و لقبش جواد و تقىست. مادرش ام ولد و نامش سبيكه است. فرزندانش چهاراند: ١ ابو الحسن امام على نقى ٢ ابو احمد موسى مبرقع ٣ ابو احمد حسين ٤ ابو موسى عمران ٥ فاطمه ٦ خديجه ٧ ام كلثوم ٨ حكيمه و مادر همه ايشان ام ولدى بود بنام سمانه مغربيه.
محمد بن واسع- در تنقيح المقال به اين عنوان كسى را نديدم و از جايى حالاتش را پيدا نكردم. شايد جزو مجاهيل باشد.
محمد بن محمود- در تنقيح المقال فقط شخصى را محمد بن محمود بن عبد اللّه بن مسلمه گفته و او را صحابى مجهول معرفى كرده است.
محمد بن احمد بن يحيى بن عمران الاشعرى- او محمد بن احمد بن يحيى بن عمران بن عبد اللّه بن سعد بن مالك الاشعرى القمى ابو جعفر است. شيخ طوسى او را از كسانى شمرده كه از امامان روايت نكردهاند. او را انسانى جليل القدر كثير الرواية نوشته و او را آثاريست در احكام دين. نجاشى وى را ثقه نوشته. اما گفتهاند كه وى از ضعفا روايت مىكند و به احاديث مراسيل اعتماد و عمل مىكند و در بند آن نيست كه از كه