ترجمه خصال شيخ صدوق - مدرس گيلاني، مرتضي - الصفحة ٣٢٤
محمد بن الصباح- شيخ طوسى وى را از اصحاب امام موسى كاظم گفته. و او از حميد از ابى اسحاق ابراهيم بن سليمان بن حبان الخزاز روايت مىكند. نجاشى گفته:
محمد بن الصباح كوفى ثقه بود.
محمد بن احمد بن صالح التميمى- از روات خصال است، از حالاتش چيزى به دست نيامد. در تنقيح نامى از وى نبرده يا نگارنده بر نخورده است.
محمد بن حاتم القطان- با مراجعه به كتبى كه در دست داشتم چيزى از حالات محمد بن حاتم پيدا نكردم.
در خصال از وى روايت حديث شده است.
محمد بن الحسن الامام الثانى عشر- امام دوازدهم شيعه، گويند از امام حسن عسكرى فرزندى ماند بنام محمد ملقب به مهدى كه مادرش نرجسنام بود به سال ٢٥٥ هجرى از وى زاييده شد و تاكنون زنده است اما از نظر مردمان مخفىست.
محمد بن على الصيرفى- مكنى به ابى سمينه كوفى، وى از اصحاب امام على بن موسى الرضاست. فضل در برخى از كتب خويش نوشته كذابان مشهور عبارتاند:
ابو الخطاب و يونس بن ظبيان و يزيد الصائغ و محمد بن سنان و ابو سمينه كه محمد بن على الصيرفى باشد و اين از همه ايشان دروغگوىتر است.
محمد بن سالم- در تنقيح المقال حدود دوازده نفر بنام محمد بن سالم هستند هريك با قيد مخصوصى، معلوم نيست مقصود صدوق كداميك از ايشان است. مگر آنكه ملاحظه شود، در خصال صاحب عنوان از چه كسانى روايت مىكند تا معلوم شود كداميك از اينان است. شايد وى محمد بن سالم كوفىست كه شيخ طوسى ويرا از اصحاب امام جعفر بن محمد شمرده مانند سابق خود در نقل ضعيف است.
محمد بن موسى المتوكل- شيخ طوسى ويرا از كسانى شمرده كه از امامان روايت ندارند. اما در قسم اول از خلاصه گفته: محمد بن موسى متوكل ثقه است.
تأييد مطلب آنكه صدوق هرگاه وى را در سندى ياد مىكند (رضى اللّه عنه) براى وى مىنگارد كه كاشف از اعتماد وى بدوست.
محمد بن الحسين بن زيد- على بن الحسين بن على بن ابى طالب. مكنى به ابى عبد اللّه. شيخ طوسى در رجال خود ويرا از اصحاب امام جعفر بن محمد گفته. وى اهل مدينه بود و از دودمان على بعدا كوفه ساكن شد و در آنجا به سال ١٨١ هجرى به سن (٦٧) سالگى درگذشت.
براى وى اعتبارى در امر حديث معين نكردهاند.
محمد بن احمد- در كتب رجال حدود بيست سى نفراند كه همه محمد بن احمداند با عناوين مختلف معلوم نشد مقصود صدوق از محمد بن احمد كداميك از ايشان است؟. به احتمال قوى شايد محمد بن احمد الشيبانىست چون صدوق از وى نقل مىكند و از او به رضى اللّه عنه تعبير كرده احتمالا همين شخص باشد. اين تعبير لااقل حسن بودن وى را مىرساند. وحيد بهبهانى پنداشته صاحب عنوان سنانى باشد.
محمد بن سنان- ظاهرا وى همان محمد بن سنان ابو جعفر الزاهرى الخزاعى باشد. شيخ طوسى وى را از اصحاب امام موسى بن جعفر گفته. و او را اهل كوفه دانسته و گاهى از اصحاب امام على بن موسى الرضا. در مقام اعتبار در حق وى گفتهاند: قد طعن عليه و ضعف.
محمد بن مسلم- چند نفر بنام محمد بن مسلماند در صورتى كه در متن خصال مطلق نوشته به احتمال وى محمد بن مسلم الحميرى آزادشده ايشان كه كوفىست باشد. شيخ طوسى ويرا در رجال خود را از اصحاب امام جعفر بن محمد نوشته: ظاهرا امامىمذهب است اما مجهول الحال است.