اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٠٧ - ٢ رذايل اجتماعى
زندگى و انضباط كارى. از همينروست كه اميرمؤمنان (ع) در واپسين دمِ حيات به اطرافيان دو سفارش فرمود:
خداپروايى و نظم در كارها.[١]
در حديثى آمده كه حضرت خضر (ع) به موسى بن عمران (ع) فرمود:
اى موسى! براى علماندوزى متمركز و من ضبط باش.[٢]
پنج. شهوترانى و لذتطلبى: يكى از نيازمندىهاى روانى مهم براى فعاليت علمى «تمركز ذهنى» و «آرامش روحى» است. هرگز با ذهن آشفته يا روح هيجانزده و ملتهب نمىتوان آموخت يا ابداع كرد و يا به كشفى نايل شد. انسان شهوتران نمىتواند بر ورودىها و خروجىهاى ذهن و ضميرش چيره گردد. چنين فردى به تعبير عرف و استادان اخلاق قادر به «ضبط خيال» نيست، از اينرو با كوچكترين محرك پيرامونى تمركزش را از دست مىدهد و ذهنش آشوبناك مىشود و رشته انديشهاش مىگسلد. اميرمؤمنان (ع) فرمود:
شهوت و دانش با يكديگر جمع نمىشوند[٣]
امام هادى (ع) نيز مىفرمايد:
حكمت و فرزانگى در دلهاى فاسد و ناپاك وارد نمىشود.[٤]
٢. رذايل اجتماعى
يك. بخل: يكى از مراحل توسعه دانايى و شكوفايى علمى پس از توليد دانش، «اشتراك دانش» است. «ترويج مؤثر علم» در ميان جامعه علمى موجب تضارب و تبادل انديشهها و از سويى سبب نشاط فكرى و توليد ايدههاى نو مىگردد. در شريعت اسلام براى هر درآمدى به
[١] - أُوصِيكمَا وَ جَمِيعَ وَلَدِي وَ أَهْلِي وَ مَنْ بَلَغَهُ كتَابي بتَقْوَي اللهِ وَ نَظْمِ أَمْرِكم.( ابنابيالحديد، شرح نهجالبلاغه، ج ١٧، ص ٥.)
[٢] - على بن حسامالدين متقيهندى، كنزالعمّال فى سنن الاقوال و الافعال، ح ٤٤١٧٦.
[٣] - لا تجتمع الشهوة و الحكمة.( عبدالواحد تميمىآمدى، غرر الحكم و درر الكلم، ح ٨٤٤.)
[٤] - محمدباقر مجلسى، بحار الانوار، ج ٧٥، ص ٣٧٠.