فضايل و رذايل در سه حوزه اخلاق فردى، اخلاق بندگى و اخلاق اجتماعى آمده است. در هريك از اين حوزه‌ها ابتدا در يك فصل به آسيب‌شناسى (بيان رذايل) و سپس به بهبود (اخلاق حداقلى) و در فصلى ديگر به رابطه مطلوب (اخلاق حداكثرى) پرداخته شده است.

از آنجا كه غرض اصلى نگارش كتاب آن بوده كه با حركتى درونى و معنوى تحولى روحانى را پديد آورد، از رويكرد ذوقى و موعظه‌اى نيز در مواردى غفلت نشده است. ناگفته نماند استادان ارجمند مى‌توانند هر رذيله‌اى را با فضيلت مقابل آن در يك جلسه بيان كنند، يا سير مباحث كتاب را به تشخيص خود تغيير دهند.

بر خود لازم مى‌دانم پس از خداوند سبحان كه توفيق چنين خدمت بزرگى را به بنده عطا فرمود از تمامى اخلاق‌پژوهان محترم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى كه در تدوين اين اثر يارى‌رسان بنده بودند به ترتيب ذيل قدرانى و تشكر نمايم. از فاضل ارجمند جناب حجت‌الاسلام و المسلمين محمد عالم‌زاده‌نورى كه نگارش فصل‌هاى دوم، سوم و چهارم را عهده دار بوده‌اند و در تأليف فصل دهم، يازدهم و دوازدهم نيز مشاركت داشته‌اند، بايد تقدير ويژه داشته باشم. ايشان علاوه بر تأليف فصول پيش‌گفته، با مطالعه ساير فصل‌ها نيز نكات سودمندى را يادآور شدند.

از حجج‌اسلام آقايان محمدرضا فلاح- نويسنده فصل اول-، حميدرضا مظاهرى‌سيف- نويسنده فصل‌هاى پنجم، هفتم، هشتم و نهم-، على مهدوى فريد- نويسنده فصل‌هاى دهم، يازدهم و دوازدهم و مهدى احمدپور- نويسنده فصل‌هاى سيزدهم، چهاردهم و پانزدهم- و همچنين از حجج‌اسلام آقايان دليرى و مرادى كه در پاره‌اى از مأخذيابى‌ها همكارى كرده‌اند، سپاسگزارم.

اينجانب نيز تأليف فصل ششم را بر عهده داشتم و از آنجا كه نگارش همه فصول با اشراف و نظارت اينجانب صورت گرفته نقايص اين كار را بر عهده مى‌گيرم و نقاط قوت اثر را از انديشه و قلم همكاران ارجمند مى‌دانم.

در پايان از مساعدت‌هاى بى‌دريغ رياست محترم دانشگاه معارف اسلامى جناب حجت‌الاسلام و المسلمين آقاى دكتر كلانترى و همكاران محترم ايشان در معاونت پژوهشى دانشگاه به‌ويژه جناب آقاى دكتر گرامى و حجت‌الاسلام و المسلمين على مختارى نيز بايد