مفسران بزرگ براساس آيات قرآن بدين نكته دقيق اشاره كرده‌اند كه ريشه روانى نااميدى نداشتن اعتقاد صحيح و ايمان مستحكم است. از اين‌رو، راه حل بنيادين براى ريشه‌كنى رذيله نااميدى تجديد بناى ايمان است. انسان مؤمن در هيچ‌حال از گشايش رحمت الاهى نااميد نمى‌گردد؛ زيرا باور دارد كه خداوند به شرايط او علم و بر رهايى‌اش قدرت دارد و نسبت بدو از همه مهربان‌تر است.[٣] اما كسي كه از رحمت حق مأيوس است، در حقيقت يكى از صفات علم، قدرت يا رحمت خدا را باور نداشته، يا در آنها ترديد دارد. از همين‌رو، او بى‌شك بايد در مبادى فكرى خود تجديدنظر كند.

با تصحيح اعتقاد و به‌دست آوردن ايمانى جديد وجود خود را از ظلمت نااميدى نجات دهد تا به دامان امن الاهى بار يابد.

از سوى ديگر ايمنى از مكر خدا لازمه عدم خوف و افراط در رجا است. از بين رفتن خوف از خدا و عذاب او از دل بنده علت اصلى احساس امن و فريفتگى به رحمت خداست؛ از اين‌رو مهم‌ترين و مؤثرترين راه از بين بردن اين رذيله آن است كه ميزان خوف در دل بنده افزايش يابد. براى ايجاد و تقويت خوف نيز بايد علل نترسيدن از خدا و عذاب او را شناخت و در جهت رفع و دفع آن همت گماشت.

ريشه خوف از هرچيز، علم به وجود آن و احتمال رسيدن خطر و ضررى از آن به انسان است؛ بنابراين هر قدر معرفت انسان به وجود عوامل خطرساز بيشتر و يقينى‌تر باشد و احتمال ضرر آن بيشتر باشد ترس و هراس از آن و نيز اجتناب از آن بيشتر مى‌گردد. در مباحث اخلاقى نيز همين نكته صادق است. هرقدر معرفت، اعتقاد، ايمان و يقين انسان به صفات خدا، پيچيدگى‌هاى حكمت و مكر الاهى، شدت عذاب و عقاب او از سويى، و به ضعف و ناتوانى خود، و بزرگى و زشتى گناهانش از سوى ديگر، بيشتر باشد، خوفش از خدا و گرفتار

[١] - اعراف( ٧): ١٥١؛ يوسف( ١٢): ٦٤ و ٩٢؛ مؤمنون( ٢٣): ١٠٩ و ١١٨؛ انعام( ٦): ١٢، ٥٤ و ١٤٧؛ غافر( ٤٠): ٧ و ....

[٢] - بنگريد به: محمد محمدي‌ري‌شهرى، ميزان الحكمه، موضوع« سعه رحمة الله»، ح ٦٩٩٤- ٦٩٨٧.

[٣] - اللهم أنت ولى نعمتى، و أنت القادر على طلبتى، قد تعلم حاجتى.( قنوت نماز غفيله؛ محمد بن حسن طوسى، الامالى، ص ٦٧٦.)