اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ٥٩ - ٢ شيطان
تأثير دنيا بر انسان از طريق تحريك موانع درونى است. اگر انسان در درون قدرتمند باشد و از عوامل درونى متأثر نگردد، هيچگاه عناصر بيرونى مانع حركت او نخواهد شد. مظاهر دنيا اينگونه آدمى را مىفريبد كه با تحريك پياپى اميال انسان، مقاومت او را درهم مىشكند و فكرش را از حركت به سمت كمال باز مىدارد و به دنياجويى مشغول مىكند.
امام سجاد (ع) در صحيفه سجاديه چنين مىفرمايد:
خدايا! مرا با نعمت فراوان دنيوى از ياد خود مشغول مدار كه شگفتى و سرورش مرا سرگرم كند و زيبايى آن مرا بفريبد و نيز با فقر و تنگدستي كه زحمت آن به عمل من آسيب رساند و غصهاش قلبم را پر كند.[١]
از بيان امام (ع) برمىآيد كه ثروت و فقر از موانع بيرونىاند كه موجب دلمشغولى و فراموش كردن هدف (قرب حق) مىگردند. تأثير تدريجى اين عوامل مخرب بهگونهاى است كه حتى امام معصوم از آنها به خدا پناه مىبرد. شايد نغزترين و كوتاهترين وصف دنيا اين تعبير زيباى اميرمؤمنان (ع) باشد:
تغرّ و تضرّ و تمرّ؛ فريب مىدهد، آسيب مىرساند و مىگذرد.[٢]
٢. شيطان
شيطان دشمن اوج گرفتن آدمى و مانع راه كمال اوست. چگونگى تأثير او بر انسان مانند ساير عوامل محيطى بهصورت تحريك و اقتضاست، نه آنكه آدمى را به گناه مجبور كند. كار شيطان تزيين و وسوسه است. بدين معنا كه دنيا را در نظر انسان زيبا و حسرتبرانگيز جلوه مىدهد و بدينسان انديشه حركت به سوى خدا را از ذهن و دل او مىزدايد؛ چنانكه خود مىگويد:
در حقيقت خدا به شما وعده داد؛ وعده راست، و من به شما وعده دادم و با شما خلاف كردم و مرا بر شما هيچ تسلطى نبود، جز اينكه شما را دعوت كردم و اجابتم نموديد.
[١] - وَ لَا تَشْغَلْني عَنْ ذِكرِك بإِكثَارٍ مِنَ الدُّنْيَا تُلْهِيني عَجَائِبُ بَهْجَتِهَا وَ تَفْتِنِّي زَهَرَاتُ زِينَتِهَا وَ لَا بإِقْلَالٍ يَضُرُّني بعَمَلِي كدُّهُ وَ يَمْلَأُ صَدْرِي هَمُّهُ.
[٢] - نهجالبلاغه، حكمت ٤١٥.