اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ٧٣ - ٣ مشاهده

٢. موعظه‌

گاه آدمى در معرض تذكر ديگران قرار مى‌گيرد. سخن ديگران اگر آگاهي جديدى در ما ايجاد كند، «ارشاد» يا «تعليم» و اگر به احياى آگاهى‌هاى پيشين ما بينجامد، «موعظه» نام مى‌گيرد. انسان بيش و پيش از آنكه به ارشاد و تعليم نيازمند باشد، محتاج موعظه و تذكر است.

شنونده ذكر خدا، ذكركننده است.[١]

در قرآن كريم نيز آمده است:

و پيوسته تذكر ده؛ زيرا تذكر مؤمنان را سود مى‌بخشد.[٢]

[خدا] به شما اندرز مى‌دهد؛ باشد كه پند گيريد.[٣]

امام سجاد (ع) چنين فرمود:

اى انسان! تو رو به خير مى‌روى تا هنگامي كه واعظى درونى داشته باشى و بر محاسبه همت كنى.[٤]

٣. مشاهده‌

مشاهده عمل ديگران در برانگيختن خاطرات ذهنى و احياى آگاهى‌ها مؤثر بوده و بلكه تأثير آن به‌مراتب افزون‌تر و پايدارتر از گفتار است و درواقع نوعى «ذكر غيرمستقيم» به‌شمارمى‌رود. امام صادق (ع) فرمود:

مردم را با غير زبان خود به راه خدا دعوت كنيد؛ به‌گونه‌اى كه از شما تقوا و كوشش و نماز و خير ببينند كه اين خود، دعوت‌كننده است.[٥]

[١] - سامِعُ ذِكرِ اللهِ ذاكرٌ.( عبدالواحد تميمى‌آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، ح ٣٦٢٢.)

[٢] -« وَذَكرْ فَإِنَّ الذِّكرَي تَنفَعُ الْمُؤْمِنِينَ.»( ذاريات( ٥١): ٥٥.)

[٣] -« يَعِظُكمْ لَعَلَّكمْ تَذَكرُونَ.»( نحل( ١٦): ٩٠.)

[٤] - يابنَ آدَمَ إِنَّك لاتَزالُ بخَيرٍ ما كانَ لَك واعِظٌ مِن نَفسِك وَ ما كانَت المُحاسَبَةُ مِن هَمِّك و ....( محمد بن محمد مفيد، الامالى، ص ١١٠.)

[٥] - كونوا دُعاةَ النّاسِ بغَيرِ أَلسِنَتِكم لِيرَوا مِنكم الوَرَعَ وَ الاجتِهادَ وَ الصَّلاةَ وَ الخَيرَ فَإِنَّ ذلِك داعِية.( محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٧٨.)