اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٤٠ - راهكارها

بنابراين آنها به درخواست از مردم نيازى ندارند و عزت‌مندانه در كنار آنها زندگى مى‌كنند، بى‌آنكه به دارايى و توانايى آنها چشم بدوزند.

كسي كه قناعت‌پيشه است، قطعاً عزت‌مند است.[١]

امام حسين (ع) فرمود: «كسي كه به‌اندازه مى‌خواهد، بيهوده خود را به سختى و رنج نمى‌اندازد»، بلكه آسوده و به‌اندازه كار مى‌كند و با شوق كامل نيز آن را پى مى‌گيرد.

همچنين تقويت روحيه قناعت، در غلبه بر نفس و مهار آن تأثير بسزايى دارد. كسي كه بتواند قناعت را در خود تحقق بخشد، زمام نفس را در دست مى‌گيرد و به سهولت مى‌تواند ديگر امور خود را سامان بخشد.[٢] چنانكه مى‌دانيم، دنيا رأس همه خطايا و حرص و طمع نيز ريشه دنياجويى است. بى‌گمان با قناعت است كه رابطه با دنيا مى‌گسلد و عقل بر هوس‌ها غلبه مى‌يابد. از آثار اخروى قناعت نيز سبكى حساب است. رسول خدا (ص) مى‌فرمايد:

به آنچه داده شده‌اى، قانع باش تا حساب بر تو سهل و سبك گردد.[٣]

آنكه با معاش اندكى از خدا راضى مى‌شود، خدا هم به عمل ناچيز او رضايت مى‌دهد.[٤]

راهكارها

يكى از راه‌هاى اثربخش دست‌يابى به مكارم اخلاقي كه به‌ويژه در قناعت برآن تأكيد رفته، تحميل به نفس است. امام على (ع) فرمود:

كسي كه خود را به قناعت بزند، يا قناعت را به خود تحميل كند، قانع مى‌شود.[٥]

رفتار بر روح تأثير مى‌نهد، همان‌گونه كه روحيات نيز در ظاهر و رفتار جلوه‌گر مى‌شود.

[١] - قد عز من قنع.( همان، ح ٩٠١٨.)

[٢] - اعون شي‌ء على صلاح النفس القناعه.( همان، ح ٨٩٨٤.)

[٣] - اقنع بما أوتيته يخف عليك الحساب.( حسن بن محمد ديلمى، اعلام الدين فى صفات المؤمنين، ص ٣٤٤.)

[٤] - من رضى من الله باليسير من المعاش رضى الله منه باليسير من العمل.( محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ١٣٨.)

[٥] - من تقنّع قنع.( عبدالواحد تميمى‌آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، ح ٩٠٨٣.)