اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٦١ - پيامدها
خود را بزرگ و مؤثر مىپندارد و بر آن تكيه مىكند. او از مكر و غضب خداوند غافل شده، خود را ايمن مىبيند و به همينرو ادب و اخلاق بندگى را رعايت نمىكند و در برابر خدا خشيتى ندارد و از فرداى قيامت نيز نمىهراسد.
اما آنكه از غفلت برخيزد، به ميزان بيدارىاش عظمت حق را درمىيابد و حرمت او را نگاه مىدارد. او گناه خود را- هرچند كوچك باشد- بزرگ مىبيند و طاعت و عبادت خود را اندك. چنين فردى همواره خود را در برابر عظمت خدا مقصر و شرمنده مىيابد.
بىتوجهى به حقيقت گناه و آثار هستىسوز آن نيز از پيامدهاى غفلت است. نافرمانى خدا اگرچه اندك باشد، بهتدريج انبوه گشته، وجود انسان را احاطه مىكند و دل را مىميراند[١] و به سنگوارهاى[٢] واژگون[٣] بدل مىسازد. غافلان نه از جرايم گذشته در اضطراباند و نه از بدعاقبتى آينده. از اينرو، آنها نه براى پاكسازى جان از آلودگى مىكوشند و نه براى ذخيره طاعت خويش. اينان به ايمان خود دلخوش و به اعمال ناقص خود اميدوارند و بر اين پندارند كه از رهيافتگاناند؛ درحالي كه به حقيقت گمراه[٤] و زيانكارند:
بگو: «آيا شما را از زيان كارترين مردم آگاه گردانم؟» [آنان] كسانىاند كه تلاششان در زندگى دنيا به هدر رفته و خود مىپندارند كه كار خوب انجام مىدهند. [آرى،] آنان كسانىاند كه آيات پروردگارشان و لقاى او را انكار كردند [و] درنتيجه اعمالشان تباه گرديد، و روز قيامت براى آنها [قدر و] ارزشى نخواهيم نهاد. اين جهنم سزاى آنان است؛ چراكه كافر شدند و آيات من و پيامبرانم را به ريشخند گرفتند.[٥]
[١] -« كلَّا بَلْ رَانَ عَلَي قُلُوبهِمْ مَا كانُوا يَكسِبُونَ؛ نه چنين است، بلكه آنچه مرتكب مىشدند، زنگار بر دلهايشان بسته است.»( مطففين( ٨٣): ١٤.)
[٢] - ما جفت الدموع الا لقسوه القلوب و ما قست القلوب الا لكثره الذنوب.( محمد بن على بن بابويهقمى، عللالشرائع، ج ١، ص ٨١.)
[٣] - مَا مِنْ شَيْءٍ أَفْسَدَ لِلْقَلْبِ مِنْ خَطِيئَةٍ إِنَّ الْقَلْبَ لَيُوَاقِعُ الْخَطِيئَةَ فَمَا تَزَالُ بهِ حَتَّي تَغْلِبَ عَلَيْهِ فَيُصَيِّرَ أَعْلَاهُ أَسْفَلَه.( محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٢٦٨.)
[٤] -« فَرِيقًا هَدَي وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيْهمْ الضَّلَالَةُ إِنَّهُمْ اتَّخَذُوا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ اللهِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ؛[ درحالىكه] گروهى را هدايت نموده و گروهى[ نيز] گمراهى بر آنان ثابت شده است؛ زيرا آنان شياطين را به جاى خدا، دوستان[ خود] گرفتهاند و مىپندارند كه راه يافتگاناند.»( اعراف( ٧): ٣٠.)
[٥] -« قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكمْ بالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا^ الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا^ أُولَئِك الَّذِينَ كفَرُوا بآيَاتِ رَبِّهمْ وَلِقَائِهِ فَحَبطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا^ ذَلِك جَزَاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بمَا كفَرُوا وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَرُسُلِي هُزُوًا.»( كهف( ١٨): ١٠٦- ١٠٣.)