در اين حال انسان مى‌كوشد آنچه را كه مورد رجاى اوست، حفظ كند و علل و شرايط تحقق آن را نيز استمرار بخشد. همچنين اگر عوامل ديگرى در تحقق آن دخيل باشند، او سعى مى‌كند آنها را نيز فراهم آورد.

نجات و رستگارى نيز از آثار اخروى اميد به خداست. اگر بنده‌اى به خدا خوش‌گمان و اميدوار باشد، خداوند نيز اميد او را به نااميدى بدل نمى‌كند، اما اگر بنده‌اى به خداى خود گمان‌بد داشته و به رحمت او اميدوار نباشد، از رحمت الاهى محروم مى‌گردد. امام رضا (ع) مى‌فرمايد:

به خدا خوش‌گمان باش؛ زيرا خداى عزوجل مى‌فرمايد: من نزد گمان بنده مؤمن هستم، اگر گمانش به من نيك باشد، [رفتار من با او] نيكو خواهد بود و اگر گمانش بد باشد، [رفتار من هم‌] بد خواهد بود.[١]

در روايت جامع‌ترى امام باقر (ع) به نقل از رسول خدا (ص) فرمود:

قسم به آنكه معبودى جز او نيست! هرگز خير دنيا و آخرت شامل حال هيچ مؤمنى نمى‌گردد، مگر به‌خاطر خوش‌گمانى و اميد به خدا و حُسن‌خلقش و پرهيز از غيبت كردن مؤمنان، و خداى متعال هيچ مؤمنى را بعد از توبه و استغفار عذاب نمى‌كند، مگر به‌خاطر بدگمانى به خدا و كوتاهى در اميد به او و بدخُلقى و غيبت كردن از مؤمنان. گمان هيچ بنده مؤمنى به خدا نيكو نمى‌گردد، مگر اينكه خدا نزد گمان بنده مؤمن خويش است؛ چراكه خدا كريم و بخشنده است [و] همه خيرها به‌دست اوست. خدا شرم مى‌كند از اينكه بنده مؤمنش به او خوش‌گمان و اميدوار باشد و او برخلاف گمان نيكويش با او رفتار كند. پس به خدا گمان نيكو بريد و به او با رغبت روى آوريد.[٢]

پس هركس به لقاى پروردگار خود اميد دارد، بايد به كار شايسته بپردازد و هيچ‌كس را در پرستش پروردگارش شريك نسازد.[٣]

خوف حقيقى نيز بنده را از ارتكاب گناه باز مى‌دارد و او را به بندگى و اطاعت خدا پايبند مى‌سازد. انسان خائف مى‌كوشد كوتاهى‌هاى گذشته را جبران كند و در آينده نيز مراقب خود باشد.

[١] - أَحْسِنِ الظَّنَّ باللهِ فَإِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ أَنَا عِنْدَ ظَنِ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنِ بيإِنْ خَيْراً فَخَيْراً وَ إِنْ شَرّاً فَشَرّا.( همان، ص ٧٢.)

[٢] - همان، ص ٧١.

[٣] -« فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِك بعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا.»( كهف( ١٨): ١١٠.)