اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ٣٠ - اصول تحصيل ملكه
٣. دسته ديگرى از ملكات، صفات «روحى» و «قلبى» انسان است كه در كتب اخلاقى بد انها پرداخته شده است. ملكههاى مثبت شجاعت، سخاوت، حلم، تواضع، خويشتندارى، صلابت و جديت و يا ملكههاى منفي حسد، دروغگويى، نفاق، مكر، ريا و قساوت از اين دستاند.
فوايد ملكه
هر ملكه به منزله ابزارى مفيد و مؤثر در اختيار آدمى است كه از بهكارگيرى آن با صرف توان كم، در زمانى اندك بهرهاى وافر بهدست مىآيد. خوشنويسيبراى مبتديبرخلاف فرد خوشنويس نيازمند صرف توان و زمان بسيار است. همينگونه است ملكات اخلاقى مانندحضور قلب در نماز[١] براى مردم عادى، در مقايسه با انسانهاى خودساخته كه ملكه حضور يا خشوع را تحصيل كردهاند. بنابراين كاريكه در ابتدا دشوار، پرزحمت و يا ناشدنى به نظر مىرسد، با تحصيل ملكه نه تنها شدنى است، بلكه به مرور زمان نيز آسان مىگردد. درواقع «سرعت عمل»، «آسانى عمل»، «بهبود سطح عمل» و «پايدارى عمل» از دست اوردهاى پرقدر ملكه بهشمار مىرود.
اصول تحصيل ملكه
١. امكانپذيرى: تحصيل يا تغيير ملكات براى انسان در هر سن و سال و موقعيتى امكانپذير است، گرچه در جوانى بسيار آسانتر و دستيافتنىتر است.
٢. تدريج و زمانبرى: پيدايش ملكه نيازمند زمان است و هيچ صفتي به يكباره در وجود آدمى پديد نمىآيد و از ميان نمىرود. تولد و مرگِ ملكات مانند همه حركتها و تحولهاى جهان مادي با گذشت زمان روى مىدهد. اگر طفلي از ما دستورى بخواهد كه با پيروياز آن بهناگهان بزرگ شود، به او چه مىگوييم؟ آيا مىتوان او را به خوردن حجم فراوانى از غذا توصيه نمود؟ بنابراين چگونگى بهدست آوردن سريع «حضور قلب» در نماز يا قدرت بر مهار خشم، امرى
تدريجى است. بىگمان نگاه نادرست ما به نقش ويژه «زمان»، به
[١] - حضور ذهن در نماز، حفظ تمركز ذهنى و توجه به معانى و مفاهيم الفاظ و حركات نماز است، اما حضور قلب عبارت است از حفظ حالت روحى انكسار و ذلت و خضوع و كرنش، و توجه قلبى به عظمت خدا.