اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ٣٣ - اصول تحصيل ملكه
اثرگذارتر است. براى مثال صفحاتي كه با نشاط و حوصله نوشته مىشود، در ايجاد هنر خوشنويسى تأثير افزونترى دارد. رسول خدا (ص) فرمود:
خدا بندهاى را دوست دارد كه هرگاه كارى انجام مىدهد، آنرا استوار و محكم سازد.[١]
هرگاه كسى از شما كارى مىكند، بايد آنرا شايسته و متقن انجام دهد.[٢]
٧. برنامهريزى و بهرهگيرى از تجارب ديگران: تفكر و برنامهريزى، مسير تحصيل ملكه را تسهيل مىبخشد. آگاهى ازدقايق حاكم بر آن توانمندى، استفاده از تجربه ديگران و مشاوره و برخوردارى از استاد، بىشك مدت زمان تحصيل ملكه را كوتاه مىكند و افتوخيزها و اشتباهات را به كمترين مقدار كاهش مىدهد.
٨. اعتدال و احتياط: پيامبر خدا (ص) فرمود:
آن مقدار از عمل كه توان داريد، برگيريد.[٣]
برنامه عملى براي كسب ملكه بايد با توان فعلى فرد تناسب داشته باشد. از آنجا كه توان انسان در ابتداى انجام كار بسيار كم است، تكليف و تحميل به نفس (يا به ديگرى) اگر بيش از حد طاقت باشد، يا به عمل نمىانجامد و يا استمرار نمىيابد و حتى در مواردى آسيبرسان است. توصيه بهتدريج داراى دو سوست: يكى «بيان نهيى» كه فرد بيش از توان خود در هر مرحله بر خود تكليف نكند و ديگرى «بيان امرى» كه هرگاه توانايى و قابليت نفس افزايش يافت، تكليف را بيفزايد، چراكه تكليف، نبايد كمتر از توانمندى باشد.
تركيب اين دو گزاره، توصيه به «اعتدال» در برنامهريزى است. گزاره سلبى ناظر به پيامدهاى سوئى است كه بيان شد و گزاره ايجابى به لزوم «حركت مداوم» و ارتقاى ملكه و تقويت آن اشاره دارد.
در اين ميان نكته مهم، لزوم بهرهبردارى از ملكه پس از دستيابى است؛ بدين بيان كه پس
[١] - إِنَّ اللَّهَ يحِبُّ عَبداً إِذا عَمِلَ عَمَلًا أَحكمَه.( محمد بن على بن بابويهقمى، الامالى، ص ٣٨٥.)
[٢] - إِذا عَمِلَ أَحَدُكم عَمَلًا فَليُتْقِن.( محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٣، ص ٢٦٣.)
[٣] - تكلفوا من العمل ما تطيقون.( ابن ابيجمهور احسايى، عوالياللآلى، ج ١، ص ٦٩.)