عزيز از كرامت و ارزش وجودى‌اش صيانت مى‌كند، به ارجمندى و شرافت متصف مى‌گردد.[١] انسان عزيز احساس ارزشمندى و سرفرازى مى‌كند و هرگز خود را خوار و درمانده نمى‌يابد.

از منظر قرآن كريم عزت واقعى تنها براى خداست.[٢] و هركه را بخواهد، از اين عزت بهره‌مند مى‌سازد.[٣] با بررسى آيات و روايات راه‌هاى بهره‌مندى از عزت الاهى را مى‌توان در برخوردارى انسان از ايمان و اخلاق حسنه يافت.

و عزت از آنِ خدا و از آنِ پيامبر او و از آنِ مؤمنان است.[٤]

برپايه روايات، برخى از صفات اخلاقي كه موجب عزت نفس مى‌گردد، بدين قرار است: تقوا، پايبندى به حق، صداقت، دورى از طمع، انصاف با مردم، پرهيز از آزار ديگران، گذشت، حفظ زبان، حلم، فروخوردن خشم، صبر بر مصيبت و قناعت.[٥] به بيانى ديگر، كسي كه بر ابعاد حيوانى وجود خود غلبه مى‌كند، عزت و كرامت را در خود متجلى مى‌سازد.

پيامدها

برخوردارى از كرامت نفس سبب مى‌شود آدمى از تأثير كاميابى‌ها و ناكامى‌ها فراتر رود و در اثر بى‌نيازى والايي كه در نفس خويش يافته، برتر از شادى‌هاى اين جهان، سرور عظيم و آرامش بى‌كران درونى را درك كند. بدين‌جهت، اخلاق‌پژوهان عزت نفس را با بى‌اعتنايى در برابر امور ناگوار و شكست‌ناپذيرى در مقابل مشكلات ملازم دانسته‌اند.

خوددارى از كارهاى فرومايه و يافتن جايگاه والاى انسانى، بسيارى از اضطراب‌ها و نگرانى‌ها را از ميان مى‌برد. فرد اخلاقى با اعمال درست خود در هماهنگي كامل با اهداف بزرگ و نيازهاى والاى انسانى قرار مى‌گيرد و احساس عظمت و آرامش مى‌كند.

[١] - در زبان و ادبيات فارسى عزت نفس به معناى ارجمندى، سرافرازى و شرافت آمده و عزيز به شخص محبوب، بزرگوار و محترم گفته مى‌شود.( محمد معين، فرهنگ فارسى، ج ٢، ص ٢٢٩٨.)

[٢] -« إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا.»( يونس( ١٠): ٦٥.)

[٣] -« قُلْ اللهُمَّ ... تُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ.»( آل‌عمران( ٣): ٢٦.)

[٤] -« وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ.»( منافقون( ٦٣): ٨.)

[٥] - بنگريد به: محمد محمدي‌ري‌شهرى، ميزان الحكمه، احاديث بخش عزت.