اما آنجا كه انسان در ميان است، مراعات احسان و تفضل پسنديده‌تر است. قرآن كريم مى‌فرمايد: «و گذشت كردنِ شما به تقوا نزديك‌تر است و در ميان يكديگر بزرگوارى را فراموش مكنيد.»[٢]

براساس تعاليم اسلامى، مسلمان وظيفه دارد عدالت را نه تنها در ارتباط با جامعه ايمانى، بلكه در قبال تمامى انسان‌ها مراعات كند. خداوند در برخورد با تمام كفار- حتى آنها كه با مسلمانان سر جنگ دارند- فرمان عدالت داده است:

و در راه خدا با كساني كه با شما مى‌جنگند، بجنگيد، و [لى‌] از اندازه درنگذريد؛ زيرا خداوند تجاوزكاران را دوست نمى‌دارد.[٣]

امام على (ع) در بخشى از نامه خود به مالك اشتر مى‌فرمايد:

مبادا نسبت به مردم، جانور درنده بوده [و] خوردنشان را غنيمت دانيكه آنان دو دسته‌اند: يا با تو برادر دينى‌اند، يا در آفرينش مانند تو هستند.[٤]

پيامدها

نتايج عدل را مى‌توان از دو منظر فردى و اجتماعى بررسى نمود. از مهم‌ترين نتايج عدل در حوزه فردى، ترك ظلم است؛ چنانكه حضرت امير (ع) فرمود:

يكى از لوازم عدالت، ترك ظلم است.[٥]

[١] - وَ لَا يَكونَنَّ الْمُحْسِنُ وَ الْمُسِي‌ءُ عِنْدَك بمَنْزِلَةٍ سَوَاءٍ فَإِنَّ فِي ذَلِك تَزْهِيداً لِأَهْلِ الْإِحْسَانِ فِي الْإِحْسَانِ وَ تَدْرِيباً لِأَهْلِ الْإِسَاءَةِ عَلَيالْإِسَاءَةِ وَ أَلْزِمْ كلًّا مِنْهُمْ مَا أَلْزَمَ نَفْسَهُ.( نهج‌البلاغه، نامه ٥٣.)

[٢] -« وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَي وَلَا تَنسَوْا الْفَضْلَ بَيْنَكمْ إِنَّ اللهَ بمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ.»( بقره( ٢): ٢٣٧.)

[٣] -« وَقَاتِلُوا فِي سَبيلِ اللهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ.»( بقره( ٢): ١٩٠.)

[٤] - وَ لَا تَكونَنَّ عَلَيْهمْ سَبُعاً ضَارِياً تَغْتَنمُ أَكلَهُمْ فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ إِمَّا أَخٌ لَك فِي الدِّينِ وَ إِمَّا نَظِيرٌ لَك فِي الْخَلْق.( نهج‌البلاغه، نامه ٥٣.)

[٥] - من لوازم العدل التناهي عن الظلم.( عبدالواحد تميمي‌آمدي، غرر الحكم و درر الكلم، ح ١٠٢١٨.)