اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ٢٢٩ - راهكارها
بنابراين ثمراتى چون آرامش، اطمينان و محبوبيت- كه بر حكمت مترتب مىشود- از راه تواضع نيز نصيب انسان مىگردد.
راهكارها
يكى از مهمترين موانع تواضع در جامعه، هاله روانى نامناسب و تصور منفى از اين معناست. بسيارى از مردم تواضع را زبونى، فرومايگى و مانند آن معنا مىكنند كهاين امر دلايلى چند دارد:
١. مردم ديدهاند وقتي كسى تواضع بسيار دارد، از او سوءاستفاده مىشود.
٢. كلمات قصار يا حكايتهايى شنيده يا خواندهاند كه در آنها ميان تواضع و مجازات و خوارى ارتباط برقرار شده و سپس مضامين آنها را پذيرفتهاند؛ مانند اين جمله كه «دلهاى متواضع جايگاه آرزوهاى حقير است.»
٣. گاه بهخاطر فروتنى تحقير شدهاند، از اينرو گمان مىكنند تواضع، حقارت مىآورد.
٤. حد و حدود عزت نفس و شجاعت و اعتمادبهنفس را در رفتارها يا در ذهنيت خودشان بسط بسيار دادهاند و به همينرو تواضع را با آن صفات برجسته در تضاد مىدانند.
٥. بهاشتباه مىپندارند كسي كه فروتنى مىكند، درواقع از خود نقطهضعف نشان مىدهد.
٦. گمان مىكنند تواضع و فقر و نادارى ناگزير به هم مربوطاند؛ درحالي كه دليل بسيارى از شكستهاى اقتصادى، تكبر است.
٧. تصور مىكنند ميان تواضع و زندگى كسل كننده ارتباطى وجود دارد.
از اينرو، براى رسيدن به تواضع بايد اين پندارهاى منفى را از نظر دور داشت.
يكى از مهمترين موانع آراستگى به تواضع، مبتلا بودن به تكبر است. آنچه بايد همواره بدان توجه داشت، اين است كه آدمى تا اطمينان نيافته، نبايد خود را متواضع و مصون ازكبر بداند. نشانه اطمينانبخش آراستگى به تواضع اين است كه اعمال متواضعانه بدون سختى و بىتكلف از او صادر شود.[١] البته از اين سو بايد مراقب باشد كه از تواضع به دام تذلل نيز نيفتد.
[١] - ملااحمد نراقى، معراج السعاده، ص ٢٠٦.