اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٤٩ - ب) كرامت و عزت نفس

ب) كرامت و عزت نفس‌

هر موجودي كه كمالات لايق خود را داشته و از نقص و عيب به دور باشد، «كريم» خوانده مى‌شود. بنابراين مى‌توان كرامت انسان را ارزشمندى او دانست؛ بدين بيان كه خداوند از سويى به او كمالات و نعمت‌هايى ويژه مانند عقل و اختيار داده و از ديگر سو استعدادها و قابليت‌هايى براى رشد و تعالى معنوى در وجودش نهاده است؛ نعمت و قابليت‌هايى كه بسيارى از آفريدگان الاهى از آن بى‌بهره‌اند.

و به‌راستى ما فرزندان آدم را گرامى داشتيم.[١]

مرتبه‌اى از اين كرامت و ارزشمندى، ذاتى است و ميان همه افراد انسان مشترك است. اما انسان مى‌تواند استعدادهايش را با اراده و اختيار شكوفا كند و مراتب بالاترى از ارزشمندى را به ظهور رساند. اين مرتبه از كرامت، اكتسابى و حاصل مجاهدت است و از مسير اخلاق مى‌توان بدان دست يافت‌[٢] كه به فرموده قرآن كريم عالى‌ترين درجات آن از آنِ متقين است:

ارجمندترين شما نزد خدا پرهيزگارترين شماست.[٣]

كسي كه گوهر ارزشمندى در اختيار دارد، از او سخت مراقبت مى‌كند. هرچه ارزش دارايى بيشتر و توجه انسان به ارزش آن افزون‌تر باشد، مراقبت و هوشيارى او در صيانت از آن گوهر بيشتر خواهد بود؛ به‌ويژه آنكه بداند اگر اين گوهر با شيوه‌اى صحيح در مسير تراش قرار گيرد و صيقل يابد؛ ارزش آن چندين برابر مى‌شود.

براى نگاهدارى از اين دارايى خدادادى بايد خود را به صفتى آراست كه در ادبيات دينى از آن‌ به عزت تعبير مى‌شود. عزت به معناي صلابت، استوارى و تسخير نشدن است‌[٤] و چون شخص

[١] -« وَلَقَدْ كرَّمْنَا بَنِي آدَمَ.»( اسراء( ١٧): ٧٠.)

[٢] - الكرَ ماذا وُصِفَبها لانسا نفهوا سمٌلِل أخلاقو الأفع الالمحمودة التيتَظهرُمنه.( حسين بن محمد راغب‌اصفهانى، المفردات فى غريب القرآن، ص ٧٠٧.)

[٣] -« إِنَّ أَكرَمَكمْ عِنْدَ اللهِ أَتْقَاكمْ.»( حجرات( ٤٩): ١٣.)

[٤] - العزيز الذي يَقهَر و لا يُقهَر؛ عزيز كسى است كه غالب مى‌شود، اما مغلوب نمى‌گردد.( حسين بن محمد راغب‌اصفهانى، المفردات فى غريب القرآن، ص ٥٦٣.)