اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٧٨ - راهكارها
از اينرو، خائف كسى است كه آنچه در آن بيم عذاب است، رها سازد.[١] امام على (ع) دراين باره مىفرمايد:
خوف، چه خوب مانعى است از گناهان.[٢]
اثر ديگر خوف، روياندن فضايل و سوزاندن رذايل در عمق جان است. خوف شهوتها و لذتهاى باطل را مىزدايد و بدينرو گناهان در نزد فرد ناپسند و نفرتانگيز مىگردد و در دل او فروتنى، خوارى و خضوع در برابر عظمت خدا پديدار شده و خودبزرگبينى، كينه و حسد ريشه كن مىگردد بر اثر خوف، فرد پيوسته در انديشه عاقبت خويش فرومىرود و نفس خويش را هماره بازخواست مىكند.[٣] خداوند به بندگاني كه از ترس او از شهوتها دوري كردهاند، وعده بهشت مىدهد:
و اما كسي كه از ايستادن در برابر پروردگارش هراسيد و نفس [خود] را از هوس بازداشت، پس جايگاه او همان بهشت است.[٤]
راهكارها
تفكر در اسباب و عواملي كه خطر امور ناخوشايند را متوجه انسان مىكند و نيز تذكر مداوم آنها، موجب خوف انسان از آن اسباب و عوامل مىگردد. بزرگان اخلاق براى پيدايى و فزونى خوف در دل بندگان تأمل در امورى چند را لازم مىشمرند؛ مانند سختىهاى جاندادن، عذاب و تنهايى و وحشت قبر، ايستادن در برابر خداوند و آشكار شدن اسرار نهان در رستاخيز، حسابرسى دقيق و عبور از صراط، آتش جهنم، محروميت از نعمتهاى بهشتى و قربالاهى، عدم همنشينى با مقربان. البته دراين باره تأمل در آيات و روايات و احوال پيامبران و ائمه و اولياى الاهى نيز سودمند است.
[١] - ملامحسن فيضكاشانى، المحجه البيضاء، ج ٧، ص ٣٧٠؛ محمد بن محمد نصير الدين طوسى، اوصاف الاشراف، ص ٩٩.
[٢] - نِعمَ الحاجزُ عَن المَعاصي، الخَوفُ.( عبدالواحد تميمي آمدي، غرر الحكم و درر الكلم، ح ٣٦٩٤.)
[٣] - بنگريد به: ملامحسن فيضكاشانى، المحجه البيضاء، ج ٧، ص ٢٧٠.
[٤] -« وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَي النَّفْسَ عَنِ الْهَوَي^ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَي.»( نازعات( ٧٩): ٤٠ و ٤١.)