اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ٢١١ - ب) تكبر
ظلم هاست كه بىشك يكى از آنها گذشت و بخشش است. قرآن كريم مىفرمايد:
و جزاى بدى [نيز] مانند آن، بدى است. پس هركه درگذرد و نيكوكاري كند، پاداش او بر [عهده] خداست.[١]
گذشت از يك سو محصول توجه به اين واقعيت است كه بسيارى از مردم، فراموشكار و خطاكار و دچار عادات نادرستاند و از سويى ديگر نتيجه اصل برادرى و تكريم اهلايمان و خوشبينى نسبت به رفتار و نيات آنان است. برخورد عادلانه و منصفانه با فرد ستمكار بهصراحت در قرآن آمده است:
و البته نبايد دشمنى گروهى، شما را برآن دارد كه عدالت نكنيد. عدالت كنيد كه آن به تقوا نزديكتر است.[٢]
ب) تكبر
امام صادق (ع) نقل مىكند كه روزى پيامبر اكرم (ص) از جايى عبور مىكرد. عدهاى از مردم پيرامون شخصى گرد آمده بودند. گفتند: اى رسول خدا! اين مرد ديوانهاست. پيامبر (ص) فرمود: به شما بگويم ديوانه واقعي كيست؟ گفتند: آرى. فرمود: ديوانه واقعي كسى است كه با تبختر گام برمىدارد و متكبرانه به جوانب خود مىنگرد و شانههايش را حركت مىدهد، درحالي كه معصيت مىكند و از خدا تمناى بهشت دارد. كسى از شر او در امان نيست و به خيرش اميدى نمىرود. ديوانه اوست، نه اين بيمار مبتلا.[٣]
تكبر در اخلاق به معناى اظهار بزرگى است كه از خودبرتربينى ناشى مىشود. عجب نيز به همين معناست، اما با اين تفاوت كه در عجب، انسان از ديدن ويژگىهاى مثبت و ممتاز خويش فريفته و مغرور مىشود، ولى كبر آن است كه انسان خود را نه تنها بالاتر از آنچه هست، بلكه بالاتر از ديگران نيز مىبيند. البته صرف اينكه كسى خود را بهرهمندتر از ديگران بداند، به معناى تكبر نيست؛ مانند پدر، مربي يا فرماندهي كه خود را از فرزندان يا شاگردانش
[١] -« وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَي اللهِ.»( شورى( ٤٢): ٤٠.)
[٢] -« وَلَا يَجْرِمَنَّكمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَي أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَي ....»( مائده( ٥): ٨.)
[٣] - محمد بن على بن بابويهقمى، الخصال، ج ١، ص ٣٣٢.