اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ٢٠٩ - راهكارها

جامعه، از پيامدهاى اجتماعى ظلم است. قرآن كريم درهمين باره مى‌فرمايد:

و اين‌گونه برخى از ستمكاران را به [كيفر] آنچه به‌دست مى‌آوردند، سرپرست برخى ديگر مى‌گردانيم.[١]

و از فتنه‌اى كه تنها به ستمكاران شما نمى‌رسد، بترسيد.[٢]

خدا گروه ستمگران را راه نمى‌نمايد.[٣]

درواقع ظلم ناشى از سرپيچى قوا از اطاعت عقل است كه درنتيجه آن، بينش‌ها، گرايش‌ها، عواطف و احساسات انسان سمت‌وسوى ديگرى مى‌يابد. با ادامه يافتن اين روند، حكومت صالح عقل، ضعيف و سرنگون مى‌گردد و در مقياسى وسيع‌تر جامعه را نيز فرامى‌گيرد.

از منظر قرآن، ظالم بيش‌تر و پيش‌تر از مظلوم گرفتار مى‌شود.[٤] همچنين پيامدهاى ظلم، بسته به كسي كه مظلوم واقع مى‌شود و ميزان حقيكه ضايع مى‌گردد، متفاوت است. براى مثال، آزردن بيگانه با آزار پدر و مادر و نيز ظلم به يك نفر با ظلم به ملت، يكسان نيست.

راهكارها

يكى از مهم‌ترين علل ظلم، ضعف ايمان و باورهاى دينى است. بى‌گمان باور نداشتن به غيب و حيات اخروى و حساب‌رسى و پاداش نيك و بد اعمال، موجب جرئت بر ستمگرى مى‌گردد. مديريت ناصحيح قواى انسانى و تسلط ناكافى بر كنترل خواهش‌هاى نفسانى نيز يكى ديگر از اسباب تعدى و بلكه شايع‌ترين آنهاست. هنگامي كه انسان نتواند نفس زيادت‌خواه را تربيت و مديريت كند، به‌ناچار براى ارضاى آن از حد خويش تجاوز مى‌كند و حقوق ديگران را زيرپا

[١] -« وَكذَلِك نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضًا بمَا كانُوا يَكسِبُونَ.»( انعام( ٦): ١٢٩.)

[٢] -« وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكمْ خَاصَّةً.»( انفال( ٨): ٢٥.)

[٣] -« إِنَّ اللهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ.»( مائده( ٥): ٥١.)

[٤] -« إِنَّ الَّذِينَ يَأْكلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَي ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكلُونَ فِي بُطُونِهمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا؛ در حقيقتكسانيكه اموال يتيمان را بهستم مى‌خورند، جز اين نيست كه آتشى در شكم خود فرومى‌برند، و به زودى در آتشى فروزان درآيند.»( نساء( ٤): ١٠.)