اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٠٦ - ١ رذايل فردى

دو. كم‌حوصلگى و شتابزدگى: در زندگى عرصه‌ها و امورى وجود دارد كه به دليل ظرافت، وسعت، كميابى، تغييرات پرشتاب، مخاطره‌آميز بودن و يا اهميت ويژه آنها، نبايد در موردشان عجله كرد. اصولًا شتابزدگى موجب بى‌دقتى مى‌شود و بى‌دقتى نيز سبب خرابى همه يا بخشى از كار مى‌گردد. در اين ميان، علم‌آموزى مقوله‌اى است ظريف، گسترده، پيچيده و به همين‌رو ديرياب؛ چنانكه اميرمؤمنان (ع) فراگيرى دانش را نيازمند ممارست‌هاى طولانى دانسته است:

علم را در آغوش نمى‌گيرد، مگر آن كس كه كار علمى درازمدت انجام دهد.[١]

سه. تنبلى و تن‌آسانى: رمز ورود به جرگه دانشيان «سخت‌كوشى» است. در كلام معصوم آمده است:

دانش‌اندوزى با راحتِ تن به چنگ نمى‌آيد.[٢]

از پرخورى اجتناب كنيد كه نور علم و معرفت را در دل شما خاموش مى‌كند.[٣]

نيز در حديثى قدسى مى‌خوانيم:

من چند چيز را در چند جا قرار داده‌ام و علم را در گرسنگى و غربت.[٤]

به بيانى ديگر، بعد حقيقت‌جويى فطرت آدمى تنها در پرتو پشت‌كار و همت بلند شكوفا مى‌گردد كه در سنت غنى حوزه‌هاى علميه از آن به «اجتهاد» ياد مى‌شود.

چهار. بى‌نظمى: براى رسيدن به دروازه آگاهى بايد راهى دور و پرفراز و فرود را پشت سر نهاد و اين بدون برنامه‌ريزى همه جانبه و سنجيده و اجراى دقيق آن تحقق‌پذير نيست. در منش آدمى تنها يك ويژگى است كه آدمى را در برنامه‌ريزى به موفقيت مى‌رساند: نظم در

[١] - همان، ح ١٠٧٥٨.

[٢] - همان، ح ١٠٦٨٤.

[٣] - حسن بن فضل طبرسى، مكارم الاخلاق، ج ١، ص ٣٢٠.

[٤] - على مشكينى، المواعظ العدديه، ص ٢٤١.