ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٦٧٩

جابر و پيروان آنها است بر پيشوايان حق و پيروان آنها، و خدا دانسته كه مؤمنان به خاطر استيلاء اهل باطل مرتكب گناهان مى‌شوند و براى آنكه پيشواى حق زمام آنها را به دست ندارد و به تدبير آنها فرصتش ندهند، خدا آنها را معذور دارد و از آنها بگذرد و پيشوايان جور و پيروان آنها را به سبب جرائم مؤمنان عذاب كند. از مجلسى (ره)- بدان كه آيات و اخبار وارده در باره ميثاق را خرد بيشتر مردم از درك آن قاصر است و در مورد آنها چند روش است:

١- روش محدثان و اهل ورع كه مى‌گويند: به ظاهر آنها ايمان آريم و گرد توجيه و تأويلشان نگرديم.

٢- حمل آنها بر مجاز و استعاره و بيان مثل.

٣- حمل آنها بر اخذ ميثاق در عالم تكليف پس از كمال عقل به برهان و دليل، و در اينجا برخى از آنچه اصحاب ما و مخالفان گفته‌اند ذكر كنيم، از آن جمله است آنچه شيخ مفيد (ره) در پاسخ مسائل سرويه گفته است در پاسخ اين سؤال كه:

چه فرمايد ادام اللَّه تأييده در معنى اخبار وارده از ائمه هاديه (ع) در باره اشباح و خلق ارواح پيش از آدم به دو هزار سال، و در باره اخراج نژاد از پشتش به صورت مورچه، و در معنى قول رسول خدا (ص) كه ارواح جنود مجنده بودند و آنچه را هم شناختند الفت گيرند و آنچه ناشناس ماندند از هم جدا باشند؟.

پاسخ: با توفيق از خدا، اخبارى كه نام اشباح دارد الفاظ مختلف دارند و معانى متضاد و پايه و مايه اباطيل غلاتند، تا آنكه گويد: خبر درستِ اشباح همان است كه ثقات آورده‌اند به اين مضمون كه آدم اشباح نورانى در عرش ديد و از خدا در باره آنها پرسيد و پاسخ شنيد كه اشباح، رسول و امير المؤمنين و حسنين و فاطمه است الخ، تا آنكه گويد: و اما حديث اخراج ذريه از پشت آدم به صورت ذر با اختلاف لفظ و معنى وارد است و درست اين‌