ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧٦٧

خدا را نگهداريد تا در سوگند به او خوش رفتار باشيد و تقوى شعار، و اين معنى از ائمه ما روايت شده است چنانچه از امام صادق (ع) روايت شده كه فرمود:

به خدا سوگند نخوريد، راست گوئيد يا دروغ زيرا خدا سبحانه فرمايد: «و خدا را دست آويز سوگندتان مسازيد». در ضمن حديث ٧ و ٥ اين جمله وارد است كه شخص مصلح دروغگو نيست، و اين جمله به دو وجه استعمال مى‌شود:

١- در مقام نفى حكم كذب و دروغ كه عبارت از حرمت در شرع و قبح و مذمت در عرف باشد و مقصود از اينكه مصلح دروغگو نباشد اين است كه واسطه اصلاح ميان دو نزاع جو و ستيزگر كه در موضوعى اختلاف كرده‌اند، و اين اختلاف به كشمكش و ستيزه كشيده و بسا آشوب گرانى ميان آنها سخن چينى كرده‌اند و آنها را به دشمنى واداشته‌اند مى‌تواند به هر كدام خبرهائى بدهد كه وسيله رفع كدورت و اصلاح آنها باشد، گو اينكه اين خبرها مخالف واقع و حقيقت باشد و جعل دروغ باشد و چون منظور گوينده و خبر گذار اصلاح ميان اين دو تن است دروغ و خلاف واقع حرام نيست و زيانى ندارد و اين براى آن است كه دروغ قبح لازم ذات ندارد بلكه قبح و زشتى آن از عوارض غير ثابته است و قابل تغيير است و بسا كه صلاحى در آن با ديد آيد و قبح آن از ميان برود بلكه مبدل به حسن و نيكوئى گردد و موارد ديگرى هم براى تجويز كذب به آن ملحق شده چون وعده دروغ به زوجه و فرزند براى تسكين و آرامش خاطر آنها و چون اظهارات دروغ در مقام جنگ براى غلبه بر دشمن حق، پيرو اين مثل سائر كه‌

«الحرب خدعة»

جنگ خود نيرنگ است، و اگر موضوع تقيه هم كه هم آهنگى با مخالفان است در امور دين براى حفظ جان و آبرو دروغگوئى و كذب شماريم اين خود ميدان بسيار وسيعى براى تجويز دروغ مى‌شود، در اينجا اين بحث به ميان مى‌آيد كه:

دروغ و گفتار بر خلاف حقيقت در ذات خود زشت و قبيح است و يا