فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٢٨٤ - د - گل و كلوخ

دارويى كه ضررش قطعى و فورى است در صورتى كه ضرر بيمارى از ضرر آن دارو بيشتر و شديدتر باشد جائز است، و از اين قبيل است بريدن و جدا كردن عضوى از اعضاء بدن براى جلوگيرى از سرايت بيمارى از آن عضو به اعضاء ديگر، و باز از اين قبيل است شكافتن جراحت و داغ كردن و سوزاندن آن با آتش و انجام پاره‌اى از اعمال جراحى كه در اين اعصار معمول شده است، بشرط اينكه اقدام بر آن عملى عاقلانه شمرده شود، و مباشر در آن جراحى حاذق و با احتياط باشد نه مسامحه كار و مُتهوِّر.

٦٨- هر چيز حلالى كه مقدار زيادش مضرّ است ولى مقدار اندكش ضرر ندارد و يا مقدار اندكش مضرّ ولى مقدار زيادش بى‌زيان است، به كار بردن آن به همان مقدارى كه زيان‌آور است حرام مى‌باشد و نيز چيزى كه استعمالش به تنهايى مضرّ است ولى با ضميمه چيز ديگر مضرّ نيست، استعمال آن به تنهايى حرام است ولى استعمال آن با ضميمه‌اش حلال مى‌باشد و اگر عكس اين فرض شود، حكمش نيز بعكس خواهد بود.

٦٩- چيزى كه استعمال آن براى يك يا دو بار ضرر ندارد ولى مداومت در خوردن و زياد تكرار كردن آن مضر است، تنها تكرار و مداومتش حرام مى‌باشد.

د- گِل و كلوخ:

٧٠- خوردن گِل- خاك آميخته با آب در حال تَرى- و كلوخ- گِل خشكيده- حرام است؛ و بنابر احتياط مستحب خاك ملحق به اينهاست؛ هرچند ملحق نبودن آن به گل و كلوخ خالى از قوّت نيست؛ مگر در فرضى كه ضرر برساند؛ اما اگر اندكى كلوخ يا خاك با گندم و جو مخلوط و سپس آرد شده و در آن مستهلك شود حرام نمى‌باشد، و نيز خوردن مقدار گلى كه با آب آميخته است ولى آن را از حال اطلاق بيرون نبرده اشكال ندارد؛ مگر اينكه هنگام نوشيدن آن آب، طعم اجزاء گل در ذائقه احساس شود، كه در اين صورت احوط آن است كه تا ته‌نشين و رسوب شدن گل از آشاميدن آن آب خوددارى شود؛ اگرچه با فرض استهلاك، اقرب جواز نوشيدن آن است.

٧١- خوردن خاك و غبارى كه بر روى ميوه‌ها مى‌نشيند حرام نيست.

٧٢- ظاهراً ماسه و سنگريزه و انواع معادن حكم خاك را ندارند، پس نوشيدن آب‌